Z Wojciechem Osadkowskim, prezesem zarządu Osadkowski SA rozmawia Artur Kowalczyk Zielone Pola, które firma Osadkowski SA organizuje dla swoich klientów to okazja, aby zaprezentować nową ofertę i porozmawiać o wyzwaniach stojących przed rolnikami. – Zielone Pola są istotnym wydarzeniem dla nas i dla rolników. Jest to czas na zaprezentowanie nowych rozwiązań takich jak ION BLUE, technologii, a także wiele nowych odmian rzepaku, zbóż – Impresja, Pegazzus. Co najważniejsze, rolnicy dzielą się z nami swoimi spostrzeżeniami, które pomagają dostosować naszą ofertę do ich potrzeb. To bardzo ważne informacje dla nas, ale i dla nich to okazja do wymiany doświadczeń z innymi uczestnikami czy poznania nowości rynkowych z naszej oferty. Także w tym roku nowa oferta, nowe technologie, nowe rozwiązania od firmy Osadkowski SA. – Mamy wiele nowości, unikalnych technologii, które są naszymi autorskimi pomysłami. Chciałbym zwrócić szczególną uwagę na nowość – IONBLUE, preparat fitosanitarny zawierający w swoim składzie miedź oraz siarkę w nowoczesnej formulacji umożliwiającej bezpieczne stosowanie i efektywne działanie. W zakresie pełnych technologii stawiamy na unikatową technologię ochrony fungicydowej zbóż. Zboża Zdrowy Łan Premium, opartej na 7 różnych i niepowtarzających się substancjach czynnych, uzupełniających się mechanizmami, mobilnością i szybkością działania w celu utrzymania najwyższej zdrowotności roślin. To prawdziwy technologiczny fenomen. Ten rok obfituje w wiele nowych odmian. W zbożach hitem będzie pszenica z polskiej hodowli – Impresja, o bardzo wysokiej zimotrwałości, wysokiej tolerancji na choroby przy doskonałej jakości plonu i stabilnym plonowaniu. Ofertę nasion rzepaku uzupełniliśmy o odmianę kiłotolerancyjną RGT PEGAZZUS F1, a także charakteryzującą się najwyższym potencjałem plonowania odmianę DK EXPOSE F1. Jednak chciałbym zwrócić szczególną uwagę na produkty oparte na bakteriach. Już od lat rozwijamy ofertę preparatów mikrobiologicznych, dlatego razem z naszym partnerem firmą AgroBiotics wprowadziliśmy na rynek nowe produkty Arcton WG i BioRace SL, Wprowadzając te produkty firmy Agro Biotics chcemy nie tylko włączyć się w nurt produktów biologicznych, ale także realnie go kreować. Proszę opowiedzieć o tym segmencie, gdyż jest coraz bardziej zauważalny. Zobacz także – Badania naukowe w obszarze wykorzystania bakterii promujących rozwój roślin uprawnych w ostatnich latach były prowadzone z dużą intensywnością w wielu ośrodkach naukowych na świecie i w Polsce. To powoduje, że preparaty mikrobiologiczne pod kątem funkcjonalności, jakości, skuteczności działania stają się bardzo ważną strategią w budowaniu naturalnej odporności, zdrowotności roślin i wysokiego plonu. Razem z firmą AgroBiotics rozwijamy ofertę i wprowadzamy na rynek takie produkty jak Arcton WG i BioRace SL odpowiadając na oczekiwania rolników. Czy produkty z segmentu są już dostępne w firmie Osadkowski? – Oczywiście. Firma Osadkowski od lat jest w czołówce firm innowacyjnych, oferujących najnowsze rozwiązania odpowiadające na potrzeby polskiego rolnika. Produkty mikrobiologiczne mieliśmy już wcześniej w ofercie, a opinie klientów oraz zmieniające się tendencje dały nam impuls do silnego rozwoju w tym kierunku. Inwestycja w ten segment razem z wiarygodnymi i solidnymi partnerami takimi jak AgroBiotics, to kolejny krok w rozwoju firmy oraz wpływ na rozwój tego rynku. Pośrednio rozwój oferty jest też przygotowaniem do zapowiedzi związanych z wprowadzeniem i realizacją zasad określonych w Zielonym Ładzie. W ten sposób dotarł pan do Zielonego Ładu. Firma Osadkowski jest już do niego przygotowana? – Zielony Ład i zmiany z nim związane obserwujemy od paru lat. Jako dostawca sprawdzonych i nowoczesnych rozwiązań przygotowywaliśmy ofertę spełniającą wymogi. Szczególnie po rozmowach z rolnikami, którzy oczekiwali od nas propozycji właśnie związanych z wymogami stawianymi przez Zielony Ład. Na razie trudno jest go ocenić, bo nie wiemy jak będzie to rzeczywiście wyglądało w praktyce. Obecna sytuacja międzynarodowa na pewno zmusza do przemyślenia sposobu wprowadzenia zmian, jakie idą z Zielonym Ładem. Już widzimy silną presję na wzrost cen żywności, a proponowane zmiany mogą ją zwielokrotnić. Dlatego sądzę, że plan wprowadzania Zielonego Ładu chyba należy mocno przemyśleć. Czy to jest dobry czas i miejsce na jego realizację? Czy powinien obejmować działania skutkujące presją na wzrost cen płodów rolnych? Ale bakterie to dobry pomysł także na Zielony Ład? – Tutaj możemy mówić o dywersyfikacji naszej oferty. Zielony Ład jako projekt wypromował kierunki nowych rozwiązań wśród rolników, ale szybko się okazało, że nawet bez niego bakterie stanowią ciekawe i dobre uzupełnienie dotychczasowych technologii. Obecnie trudno jednoznacznie wskazać czy stosowanie bakterii może w pełni zastąpić aplikację syntetycznych środków ochrony roślin. W przypadku fungicydów i insektycydów jest to bardziej realne, ale trudne do wyobrażenia przy obecnej intensywności produkcji rolnej. Jedno jest pewne, zarówno chemiczne środki ochrony roślin, jak i preparaty mikrobiologiczne mają swoje mocne i słabe strony. Proszę o jeden przykład. – Skupimy się raczej na mocnych stronach, doskonałym przykładem wykorzystującym pełen potencjał bakterii jest Arcton WG. Produkt, który w swoim składzie zawiera bakterie z Antarktyki. Regionu o skrajnie niskich temperaturach i wysokim promieniowaniu UV. Wykorzystujemy te cechy w rekomendacji stosowania tego produktu w zbożach. Możliwość zabiegu wczesną wiosną – bez konieczności obaw o wahania temperatur po aplikacji, które mogą mieć wpływ na jego działanie. W przypadku środków ochrony roślin nie jest to takie oczywiste. Substancje czynne mają określone minimum, optimum i maksimum temperaturowe, w którym działają. Dodatkowa aplikacji środka ochrony roślin w połączeniu ze spadkami temperatur poniżej 0°C może być czynnikiem stresowym dla rośliny uprawnej. Natomiast tolerancja szczepów na wysokie promieniowanie UV umożliwia rekomendację tego produktu w fazie kłoszenia zbóż i późniejszych. Co możecie zaproponować, aby zaoszczędzić azot w czasach tak wysokich kosztów nawożenia? – Trudno jest dać uniwersalne zalecenie bądź jakieś wytyczne pasujące wszędzie, które będą w każdym miejscu dobrze się sprawdzać albo uzgodnić program do zastosowania gdziekolwiek. To jest zadanie dla naszego przedstawiciela i doradcy agrotechnicznego we współpracy z rolnikiem. Toteż ja patrzę na azot szerzej. Tutaj wektor skierowałbym na dbanie o glebę, jej utrzymanie w odpowiedniej kulturze np. przez wapnowanie oraz stosowanie dodatków poprawiających jej parametry. I w tym wypadku też mamy dla rolników kilka propozycji, na przykład Humicalc który reguluje pH gleby, pozwala roślinom lepiej wykorzystać makroskładniki dostarczane w nawozach mineralnych i organicznych oraz stwarza dobre warunki do rozwoju mikroorganizmów odpowiadających za rozkład materii organicznej oraz budowę struktury gruzełkowatej. Sam produkt również wprowadza mikroorganizmy, które wiążą azot atmosferyczny, a to na pewno pozwoli na lepsze zaopatrzenie roślin w ten składnik. Dotąd problemy na polu były zasypywane coraz większymi dawkami azotu. A jest alternatywna droga, czyli poprawa kondycji gleby. Wtedy nawet mniejsza ilość azotu zrobi rolnikowi dobrą pracę. Polecamy taki kierunek. To właściwa droga w obecnej, niepewnej sytuacji dostępności i kosztów nawozów w nadchodzącym czasie. Wielu rolników jednak postanowiło w tym roku zaoszczędzić i zmniejszyć dawki nawozów, w tym azotowych. – Dynamiczna sytuacja cen nawozów na pewno nie ułatwia podejmowania słusznych decyzji i trudno jest generalizować. Trzeba na to spojrzeć z szerszej perspektywy. Rosnące ceny płodów rolnych przy wyższych kosztach produkcji pozwalają rolnikom na utrzymanie a czasami zwiększenie zysku z hektara. Sądzę, że rolnicy powinni zwrócić uwagę na relatywny koszt udziału ceny np. chemii dobrej jakości albo stymulatorów rozwoju czy odżywek w plonie, który jest teraz zdecydowanie mniejszy. Stosowanie bogatych technologii przekłada się na lepsze plonowanie i teraz ma większy sens ekonomiczny niż rok czy dwa lata temu. Zminimalizowanie nakładów intuicyjnie w trudnych czasach wydaje się dobre, ale z drugiej strony, rolnicy często dochodzą do wniosku, że jedyną drogą ucieczki jest ucieczka do przodu. Rozumiem, że duże nakłady na produkcję na hektar niosą za sobą ryzyko, bo jeśli cena płodów rolnych poważnie się zmniejszy, to można mieć nawet długi. Zdaję sobie sprawę, że kiedy wydatki na środki produkcji są dwa razy większe, to chciałoby się to ograniczyć. To nie jest właściwa droga. To trochę tak jakbyśmy oszczędzali na dobrym pracowniku. W czasach wojny na Ukrainie słonecznik wchodzi na nasze pola? – Rzeczywiście, dostrzegam zwiększające się zainteresowanie rolników słonecznikiem. Jednak nie jest to ciągle uprawa głównego nurtu. Widzimy, że rolnicy zauważyli słonecznik, ale jeszcze dużo brakuje, aby stanął obok np. rzepaku. To chyba trochę musi potrwać. Być może w obecnej sytuacji rozwiązaniem jest rolnictwo ekologiczne, hybrydowe? – Należy chyba stworzyć przepisy, które ułatwiałyby uprawy ekologiczne rolnikom. Byłoby to wskazane. Jak na razie są raczej bariery. A im mniej regulacji, tym byłoby lepiej dla rolników, bo różne preparaty, choćby z naszej oferty, można stosować właśnie w gospodarstwach ekologicznych. Wydaje się, iż odnalezienie złotego środka byłoby najlepsze. Rozdzielenie gospodarstw na tradycyjne i ekologiczne nie jest chyba najlepszym pomysłem. Można przecież zredukować chemiczne substancje. Ale trzeba to robić z głową i z wykorzystaniem dobrych produktów, choćby takich jak proponowane przez nas. Dziękuję za rozmowę.

Gospodarstwem w Nakomiadach od dwóch lat zarządza Thibaut Detroz, z pochodzenia Belg, doskonale odnajdujący się w polskich realiach. Ma niełatwe zadanie, bo z jednej strony ekologia to większe możliwości, ale z drugiej strony większe ryzyko, szczególnie na areale 650 ha. 15 roślin w uprawie zmniejsza ryzyko upraw ekologicznych – Aby pogodzić możliwości ekologii z ryzykiem uprawiamy ok. 15 roślin. Są to zboża pszenica, żyto, owies, ale również orkisz, samopsza. Siejemy ekologiczny rzepak, który w tym roku również nas nie zawiódł. Mamy rośliny strączkowe bobik, łubin, soczewicę, groch. Siejemy grykę, facelię, próbowaliśmy uprawiać lniankę, len żółty, len brązowy, w tym roku na 2 ha testowaliśmy słonecznik. Mamy 5 ha dyni Hokkaido – wylicza Thibaut Detroz. Rozmówca podkreśla, że co roku na kilku hektarach próbują jakieś „nowe – stare” rośliny lub testują różne kombinacje roślin, mieszając poszczególne gatunki. Mieszają owies z soczewicą, próbowali mieszać łubin z soczewicą, groch z rzepakiem jarym, wykonują dużo prób, ale nie wszystko się sprawdza. Często problemem jest termin zbioru, jedna roślina dojrzewa, a druga jest jeszcze zielona. – Myślę, że posiadanie wielu roślin do uprawy to klucz, nie powinniśmy wracać na to samo pole z uprawą przez minimum 4 lata. Coraz częściej robią tak również rolnicy z gospodarstw konwencjonalnych, bo prawidłowe, książkowe zmianowanie w ostatnich latach bardzo podupadło, coraz więcej mamy uciążliwych i odpornych chwastów. To oczywiste, że jak mamy pszenicę po pszenicy to ryzyko chorób jest duże, zachwaszczenie mamy większe. Zmianowanie to podstawowa technika, która sprawdzała się kiedyś i sprawdza teraz – uśmiecha się rozmówca. Gospodarstwo w Nakomiadach dysponuje dobrymi glebami klasy IIIb, IVa i IVb o uregulowanym odczynie pH 6,0–6,5. Rozmówca podkreśla, że na najlepszych stanowiskach stawiają na zboża o wyższej wartości, głównie na pszenicę. Pszenice starają się siać po koniczynie lub bobiku, żeby zwiększyć szansę na uzyskanie lepszych plonów i lepszych parametrów. W zakończonym sezonie średni plon pszenicy ekologicznej wyniósł 3 t/ha, przy czym na najlepszych polach zbierano ponad 4,5 t/ha. Warto, czy nie warto stawiać na ekologię? Zobacz także – My jesteśmy zdania, że warto. Przyjmuje się, że za ekologię cena powinna być dwa razy wyższa niż za konwencjonalne uprawy, ale oczywiście czasem te różnice są mniejsze. Przy roślinach, które się trudniej uprawia są duże różnice i w plonie, i w cenie – podkreśla rozmówca. Gospodarstwo ekologiczne w Nakomiadach (pow. kętrzyński) dysponuje powierzchnią 650 ha. W strukturze zasiewów dominują zboża min. pszenica ozima 150 ha, orkisz 150 ha, rzepak 50 ha, samopsza ok. 30 ha, 5 ha dyni, 2 ha słonecznika, bobik, mieszanki owies z soczewicą, łubin z soczewicą, groch z rzepakiem jarym i inne mieszanki testowe. Siew rzepaku razem z gryką bobikiem i białą koniczyną – Rzepak często siejemy z gryką, bobikiem i białą koniczyną – wszystko razem. Gryka szybko wschodzi, jest najwyższa i najbardziej widoczna, ale pierwszy mróz i już jej nie ma. Zadaniem bobiku jest wychwycenie azotu, poza tym pomaga rzepakowi, ponieważ zagłusza chwasty. A biała koniczyna 1,5 kg/ha zostaje jeszcze po zbiorze rzepaku i da nam azot na następny rok, więc pełni rolę ekologicznego nawozu. Dobrze zacienia glebę, ma dobrze rozbudowany, ale płytki system korzeniowy, wytwarzający liczne płożące się pędy. Koniczyna biała zostawia nie tylko dobre stanowisko, ale również czyste pole. Siew takich mieszanek ma sens – rekomenduje kierownik gospodarstwa. W walce ze szkodnikami pomaga uprawa rzepaku z gryką, bo gryka rośnie szybko, jest wysoka, a rzepaku nie widać, więc dla potencjalnych szkodników takie pole wygląda jak pole gryki i nie są nim zainteresowanie. Później gryka wymarza i zostaje czyste pole z rzepakiem. Rozmówca zaznacza, że nie zawsze jest tak kolorowo i skutecznie. To zależy od presji szkodników. Thibaut Detroz zaznacza, że Francja nawet w uprawie konwencjonalnej w ramach walki ze szkodnikami sieje 2 proc. innej odmiany rzepaku, która kwitnie wcześniej. Jej zadaniem jest „wyłapanie szkodników” dzięki czemu główny rzepak kwitnący później ma spokój, nie jest atakowany. – My też tak robimy na naszych polach – uśmiecha się rozmówca. – W gospodarstwie pod Kętrzynem rzepak daje średnio ok. 1,5 t z hektara, ale cena nasion ekologicznych trzyma się na wysokim i wyrównanym poziomie. Ostatnio dochodziła do ok. 3500 zł/t i jest to rynek stabilny. W gospodarstwach ekologicznych najkorzystniej zaraz po likwidacji jednej uprawy zasiać następną roślinę, ponieważ w glebie mamy wtedy odpowiednią wilgotność. Poza tym po kilkunastu dniach roślina ma do wykorzystania składniki pokarmowe pochodzące z rozkładu poprzedniej uprawy. Warto wiedzieć, że od momentu wschodów do zakwitania roślina gromadzi składniki pokarmowe, a jak zakwitnie to zgromadzone składniki pokarmowe przekazuje dalej do produkcji nasion. Dlatego najlepszym momentem na przyoranie jest okres zakwitania. – Wchodząc w ekologię trzeba znać się na roślinach i ich możliwościach. Zawsze wszystko planujemy wcześniej, ale bywa, że tu coś nie wzeszło, tam coś wypadło i szybko trzeba zmieniać decyzje. Krótko mówiąc, ciągła improwizacja – wyznaje rozmówca. 15 sierpnia wysiano mieszankę 30 kg gryki, 50 kg bobiku, 3,5 kg rzepaku i 1,5 kg białej koniczyny Monitoring europejskich rynków Niestety, większość polskich ekologicznych upraw jedzie za granicę, bo w kraju ten rynek jest niewielki. Thibaut Detroz podkreśla, że ciężko trafić z tym na co będzie popyt w poszczególnych krajach i dlatego w Nakomidach uprawia się dużo różnych gatunków roślin. W poprzednich sezonach było sporo pszenżyta, jednak europejski rynek paszowy zweryfikował ich powierzchnię z powodu niewielkiej różnicy w cenie pszenżyta ekologicznego i tradycyjnego. – Szczegółowo analizujemy to co dzieje się na rynkach europejskich i na tej podstawie podejmujemy decyzje, co do zasiewu głównych zbóż. Np. w tamtym roku nie mieliśmy żyta, bo widzieliśmy, że wiele gospodarstw je siało. Znam rolników, którzy przechowują jeszcze większość żyta z ubiegłego roku, czekając na lepszą cenę – podsumowuje kierownik gospodarstwa. W gospodarstwie uprawiana jest samopsza. To zdaniem zarządcy super roślina, dobrze plonuje, nie ma problemów z chwastami, ale jest na nią bardzo mały rynek. Z tego powodu zbyt ryzykowna jest uprawa samopszy na dużym areale. Dynia Hokkaido kilka dni przed zbiorem. Całkowity areał jej uprawy w gospodarstwie to 5 ha Celowo opóźniamy siewy zbóż ozimych W rozpoczynającym się nowym sezonie w Nakomiadach najwięcej będzie pszenicy ozimej i orkiszu, po 150 ha każdej uprawy. – W zakończonym sezonie mieliśmy prawie 100 ha orkiszu, który plonował podobnie jak ekologiczna pszenica. Na najlepszym polu na poziomie 4,5 t/ha, a na najsłabszym dał ok. 2 t/ha – wylicza rozmówca. Jeżeli chodzi o terminy siewu zbóż ozimych to rozmówca wyznaje, że nie ma co się spieszyć i lepiej nieco opóźnić siew. Chyba że mamy naprawdę czyste pole i zakładamy, że z chwastami nie będzie większych problemów. – Jak sialiśmy pszenicę według zaleceń około 5 września, ciepłe dni i regularne opady sprawiły, że chwasty rosły jak szalone. A na innym polu mieliśmy pszenicę posianą pod koniec października i było idealnie, chwasty były spokojne, miały mniej sprzyjające warunki do wzrostu i rozwoju. Ale trzeba pamiętać o tym, że przez ostatnie trzy lata jesień była długa i ciepła, a zimy praktycznie nie było – przypomina zarządca. Żeby aż tak bardzo nie ryzykować, w Nakomiadach zaczynają siać zboża ozime od 15–20 września, ale część areału zostawiają na październik. Podczas wizyty w gospodarstwie pojechaliśmy na pole, na którym była w tym roku pszenica, a po żniwach 15 sierpnia wysiano mieszankę: 30 kg gryki, 50 kg bobiku, 3,5 kg rzepaku i 1,5 kg białej koniczyny. Rośliny stworzyły piękny, gęsty „dywan” w niespełna miesiąc od siewu. Po tym międzyplonie planowany jest siew zbóż. Naturalne techniki zdają egzamin Thibaut Detroz informuje, że pod koniec maja w zboża wsiewana jest koniczyna czerwona (7–8 kg/ha) zwykłym siewnikiem do saletry, która po żniwach pięknie rośnie. Jak jest koniczyna to jak mówi zarządca – jest też kilka kilogramów azotu. – Czasami orzemy koniczynę i siejemy np. w październiku kolejne zboże albo koniczyna zostaje do wiosny po czym siejemy owies. Decyzja zależy od sytuacji na rynku. Cały czas trzeba analizować popyt na surowce ekologiczne. Jak czegoś jest mniej, to z reguły można liczyć na wyższą cenę. Wiemy, że orkisz, samopsza, czy żyto nie są trudnymi uprawami, więc tu możemy liczyć na plon, mniejszy lub większy, ale na pewno coś będzie. Ale już soczewica, czy słonecznik to spore ryzyko, wiele zależy od pogody i innych czynników, na które nie mamy wpływu – mówi kierownik gospodarstwa. W uprawach ekologicznych jest możliwość stosowania obornika krowiego pochodzącego z gospodarstwa ekologicznego. Odwiedzane gospodarstwo potrzebowałoby duże ilości obornika, a jest to nierealne do pozyskania, poza tym nie zawsze jest na to czas. Rozmówca potwierdza, że czasem na wybrane pola stosują obornik, ale to jest 30–50 ha, czyli niewielki procent biorąc pod uwagę cały areał gospodarstwa. Oczywiście można stosować nawozy z certyfikatem ekologicznym, jednak kierownik gospodarstwa w Nakomiadach wyjaśnia, że nawozy takie są bardzo drogie i pochłaniają zyski z upraw. – Stosowanie nawozów ekologicznych np. we Francji, czy w Belgii ma sens, kiedy rośliny mają większą wartość dodaną, np. jak ziemniaki. Ale na owies, żyto czy grykę nie ma sensu stosować drogich nawozów ekologicznych – podsumowuje rozmówca. Samopsza przed czyszczeniem. W porównaniu z innymi zbożami jest bardziej delikatną rośliną – źdźbła są bardzo cienkie, a kłosy krótkie, długości niewiele ponad 5 cm Dr inż. Monika Kopaczel-RadziulewiczZdjęcia: Dr inż. Monika Kopaczel-Radziulewicz

1. Kto kupi moje produkty, jeśli zdecyduję się na przestawienie gospodarstwa na ekologiczne? Bycie "ekologicznym" nie gwarantuje automatycznie rynku zbytu. Rolnik musi go znaleźć i sprostać jego wymaganiom. W określeniu tych wymagań pomocne może być członkostwo w stowarzyszeniach i związkach producentów ekologicznych, na przykład Ekoland czy Biogleba. Przydatne informacje można również znaleźć w publikacjach i na stronach internetowych wspomnianych wcześniej jednostek certyfikacyjnych i państwowych organów nadzorujących rolnictwo ekologiczne. 2. Jaki jest cel okresu przestawiania? To jedno z wymagań prawa UE. Okres ten daje czas na wprowadzenie ekologicznych technik zarządzania gospodarstwem, odbudowanie naturalnej żyzności i aktywności biologicznej gleby oraz na ustanowienie żywotnego, trwałego ekosystemu. Pozwala też zredukować pozostałości toksycznych substancji w glebie po poprzednim systemie produkcji. Okres ten to także czas na gromadzenie informacji o możliwych rynkach zbytu oraz na szkolenia i pogłębianie wiedzy z rolnictwa ekologicznego. 3. Czy istnieje obowiązek laboratoryjnego badania gleby? Nie ma przymusu, lecz takie badanie jest zalecane z praktycznego punktu widzenia. Poznanie właściwoś-ci gleby pozwala na sprawdzenie jej wymagań, dobranie właściwych nawozów ekologicznych oraz prawidłowe skonstruowanie płodozmianu. W przypadku dużego ubytku, któregoś ze składników odżywczych, wyniki laboratoryjnego badania mogą być podstawą do wnios-ku do jednostki certyfikującej o wydanie zgody na użycie nawozów spoza listy dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym (tab. 1). Tabela 1. Wykaz nawozów i środków poprawiających właściwości gleby zakwalifikowanych do stosowania w rolnictwie ekologicznym 4. Jaka pora roku jest najlepsza na rozpoczęcie przestawiania gospodarstwa? W przypadku jednorocznych upraw ogrodniczych radzi się tak zaplanować przestawianie gospodarstwa, aby uzyskało ono status ekologicznego przed okresem zasiewów czy sadzenia roślin. Dlatego uważa się, że przestawianie powinno rozpocząć się wczesną wiosną. W przypadku plantacji wieloletnich, na przykład sadowniczych, uznaje się, że najlepiej rozpocząć przestawianie gospodarstwa przed zbiorami. Pozwala to na uzyskanie pierwszych ekologicznych plonów zaraz po końcu okresu przestawiania i zapewnia najkrótszy okres pomiędzy rozpoczęciem przestawiania a sprzedażą pierwszych produktów ekologicznych. 5. Czy można prowadzić produkcję metodami ekologicznymi i konwencjonalnymi w jednym gospodarstwie? Tak, jeżeli: w części ekologicznej uprawiane będą odmiany dające się łatwo odróżnić od tych uprawianych w części konwencjonalnej (w produkcji zwierzęcej – rasy lub gatunki). Producent powinien móc w sposób niezaprzeczalny wskazać, który produkt pochodzi z produkcji ekologicznej, a który z konwencjonalnej. Produkty ekologiczne muszą być przechowywane oddzielnie od konwencjonalnych (odrębne pomieszczenia dla tych produktów oraz rozdzielenie pozarolniczych środków produkcji ekologicznej i konwencjonalnej). 48 godzin przed zbiorem każdego produktu producent powiadomi o tym jednostkę certyfikującą. Po zakończeniu zbiorów producent niezwłocznie powiadomi jednostkę certyfikującą o dokładnych ilościach produktów zebranych w części ekologicznej i konwencjonalnej. Jednocześnie powinien podać cechy odróżniające te produkty (takie, jak jakość, barwa, średnia masa) i potwierdzić, że odpowiednio rozdzielił produkty z obu części gospodarstwa. 6. Czy można sprzedawać produkty z okresu przestawiania oznaczając je jako "żywność z okresu przestawiania na ekologiczne metody produkcji"? Jednym z celów okresu przestawiania jest odbudowanie naturalnej żyzności i aktywności biologicznej gleby. Po 12-miesięcznym okresie przestawiania pierwsze plony mogą być oznaczone jako "żywność z okresu przestawiania na ekologiczne metody produkcji". Taka możliwość jest przydatna, zwłaszcza w przypadku przestawiania plantacji roślin wieloletnich. 7. Gdzie należy się zwrócić o dotacje do kosztów kontroli związanej z certyfikacją? Dla rolnictwa ekologicznego będą udzielane dotacje do kosztów kontroli według zasad ustalonych we właściwym rozporządzeniu ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Dotacje te będą wypłacane przez stacje chemiczno-rolnicze. Formularze wniosku na wypłacenie dotacji można uzyskać od wybranej jednostki certyfikującej. 8. Jakie są możliwości współfinansowania przestawiania gospodarstwa na ekologiczne metody produkcji z funduszy strukturalnych UE? Przestawianie można współfinansować z następujących funduszy strukturalnych UE: Sektorowy Program Operacyjny, Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich, 2004–2006 (działanie — "Inwestycje w gospodarstwach rolnych"; — "Ułatwianie startu młodym rolnikom"; — "Szkolenia"; — "Wsparcie doradztwa rolniczego"; — "Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych"; — "Różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolnictwa w celu zapewnienia różnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodu"); Sektorowy Program Operacyjny, Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (działanie – "Wzmocnienie współpracy między sferą badawczo-rozwojową a gospodarką", – "Wsparcie konkurencyjności produktowej i technologicznej przedsiębiorstw", poddziałanie — "Wsparcie dla przedsiębiorstw dokonujących nowych inwestycji"; Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (działanie — "Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy"). Nie wszystkie fundusze przewidziane w ramach wyżej wymienionych programów są jednak dostępne dla indywidualnych przedsiębiorców. Część z nich skierowana jest do istniejących lub powstających organizacji producentów prowadzących produkcję metodami ekologicznymi. 9. Gdzie należy zwrócić się o dotacje rolno-środowiskowe? Szczegółowe informacje o wysokości dopłat do produkcji ekologicznej objętej programem rolno-środowiskowym znajdują się w rozporządzeniu Rady Ministrów z r. w sprawie szczegółowych warunków oraz trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 174, poz. 1809). W rozporządzeniu tym wymienione są pakiety, do których stosowana jest pomoc finansowa. Jednym z nich jest rolnictwo ekologiczne. W pakiecie "rolnictwo ekologiczne" wyodrębnione są warianty: uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności), uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności), trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), uprawy warzywnicze (bez certyfikatu zgodności), uprawy warzywnicze (z certyfikatem zgodności), uprawy sadownicze, w tym jagodowe (bez certyfikatu zgodności), uprawy sadownicze, w tym jagodowe (bez certyfikatu zgodności). Szczegółowe informacje zawarte są również w planie Rozwoju Obszarów Wiejskich. Płatności będzie realizowała Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Rolnik może uzyskać również dotacje do kosztów kontroli. Zasady ich udzielania podane są w rozporządzeniu ministra rolnictwa i rozwoju wsi z r. (Dz. U. nr 72, poz. 655) w sprawie stawek dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa i wypłacane przez stację chemiczno-rolniczą. Formularze wniosku na wypłacenie dotacji można uzyskać od upoważnionej jednostki certyfikującej. 10. Jakie są ogólne zalecenia dotyczące zabiegów agrotechnicznych? Należą do nich głębokie spulchnianie i płytkie odwracanie gleby, używanie agregatów maszynowych w celu ograniczenia liczby przejazdów oraz stosowanie całorocznej okrywy roślinnej. Zabiegi uprawowe powinny zapobiegać zamulaniu gleby i nie powodować jej ugniatania. Ponadto na zdrowotność roślin korzystny wpływ mają terminowe i właściwie przeprowadzone zabiegi odchwaszczające. 11. Dlaczego należy stosować płodozmian? Rotacja roślin jest kluczowym narzędziem ekologicznej uprawy roślin. Prawidłowo skomponowany płodozmian: zaspokaja potrzeby odżywcze upraw, pozwala na odbudowanie naturalnej żyzności gleby, ogranicza rozprzestrzenianie się chorób, przyczynia się do kontroli zachwaszczenia upraw oraz do skutecznego zwalczania szkodników. Odpowiednio skomponowany płodozmian jest jedynym skutecznym środkiem zwalczania chorób odglebowych, na przykład w uprawach ziemniaków, cebuli czy roślin kapustnych. Płodozmian powinien być tak zaplanowany, aby zapewnić najdłuższy okres przerwy pomiędzy uprawami roślin z tej samej rodziny botanicznej na danym polu. 12. Co oznacza "zrównoważony płodozmian"? Musi on być skonstruowany tak, aby uprawiać: rośliny płytko się korzeniące po tych o głębokim systemie korzeniowym, wysokopienne po niskopiennych, wrażliwe na chwasty po tych powstrzymujących zachwaszczenie oraz rośliny uzupełniające niedobory azotu w glebie po uprawach eksploatujących azot. W płodozmianie: udział roślin bobowatych (dawniej motylkowatych) powinien stanowić 25–33%, rośliny strączkowe oraz bobowate drobnonasienne powinny być uprawiane co najmniej przez jeden rok, należy wykorzystywać poplony ścierniskowe, ozime oraz wsiewki między plonami, zwiększać udział roślin okopowych, przemiennie siać zboża ozime i jare, uprawiać rośliny o długim okresie wschodów i początkowego rozwoju po roślinach zmniejszających występowanie chwastów. Utrzymanie czteroletniej przerwy w uprawie tego samego lub pokrewnych gatunków roślin na danym polu ogranicza występowanie specyficznych chorób i szkodników w takim stopniu, że nie powodują one strat gospodarczych. 13. Jak odbudować i utrzymać żyzność gleby? Żyzność gleby utrzymać można przez prawidłowe nawożenie. Jego celem w rolnictwie ekologicznym jest dostarczenie składników pokarmowych organizmom glebowym i stworzenie optymalnych warunków dla rozwoju roślin. Aby poprawić żyzność i zwiększyć aktywność biologiczną gleby, należy przede wszystkim użyć w płodozmianie roślin bobowatych oraz głęboko się korzeniących. Podstawowe nawozy organiczne muszą być wytworzone we własnym gospodarstwie lub pochodzić z innego gospodarstwa ekologicznego. Nawozy podstawowe w rolnictwie ekologicznym to: kompost, obornik i pomiot drobiowy; gnojówka, woda gnojowa (od 1 kwietnia do 31 sierpnia) oraz nawozy zielone. Nawozy uzupełniające to: nawozy mineralne — potasowe (kainit, karnalit, sylwin, kalimagnezja, siarczan potasu), wapniowe (dolomit, kreda pojezierna, kreda łąkowa, margiel), mączka bazaltowa, mączka fosforytowa, boraks, gips, popiół drzewny; nawozy organiczne — mączka z kości, krwi, rogów, pierza; mączka rybna; odpadki rzeźne; płynne i stałe odpadki z własnego gospodarstwa; makuchy; kora drewna i trociny; torf; osady z naturalnych zbiorników wodnych — muł, minerały ilaste (perlit, wermikulit); preparaty biodynamiczne zawierające glony morskie (np. Bio-algeen), podłoża z uprawy grzybów (np. Radivit), mikroelementy (np. BioTrissol). Szczegółowy wykaz nawozów dopuszczonych w rolnictwie ekologicznym znajduje się tabeli 1. 14. Czy istnieją limity używania nawozów naturalnych? Nadmierne ich używanie może przyczynić się do zbytniego zwiększenia asymilacji azotu przez rośliny, a tym samym podatności roślin na choroby oraz szkodniki. Nadmierne użycie obornika może się również przyczynić do zanieczyszczenia gleby. Regulacje UE zalecają nieprzekraczanie 170 kg N/ha ze źródeł ekologicznych i nieekologicznych, co odpowiada około 30 tonom obornika bydlęcego. Zabrania się używania kompostu oraz obornika ze źródeł nieekologicznych. W szczególnych przypadkach można jednak zwrócić się do jednostki certyfikującej o wydanie zgody na użycie innych środków niż dozwolone. 15. Czy wolno używać herbicydów? Nie, stosowanie herbicydów w gospodarstwie ekologicznym jest zabronione. 16. Jak powinna wyglądać ochrona przed chwastami? Zachwaszczenie ogranicza się poprzez działania zapobiegawcze (właściwy płodozmian, kompostowanie materiałów organicznych, czyszczenie materiału siewnego, dobór odmian roślin uprawnych, uprawa międzyplonów, ściółkowanie) lub bezpośrednio — metodami mechanicznymi lub termicznymi. Do podstawowych zabiegów profilaktycznych ograniczających zachwaszczenie zalicza się: prawidłowo ułożony płodozmian (przemienna uprawa roślin pastewnych oraz drobnonasiennych bobowatych z trawami, okopowymi, zbożami jarymi i ozimymi, uprawa międzyplonów); dobór odmian roślin szybko rosnących i dobrze zacieniających glebę (termin i technika siewu, wysiew optymalnej ilości nasion, uprawa odmian zbóż o długiej słomie); właściwie i terminowo przeprowadzane zespoły uprawek, zwłaszcza pielęgnacyjnych; zbilansowany program nawozowy; kompostowanie materiałów organicznych. 17. Jak wygląda ochrona przed szkodnikami? Poprzez uprawę w zdrowej glebie uzyskuje się zdrowe rośliny, bardziej odporne na atak szkodników. Należy wybierać gatunki i odmiany odporne na szkodniki oraz dbać o zachowanie różnorodności ekosystemu (np. przez utrzymanie zadrzewień międzypolnych czy dzikich poletek, które wspierają rozwój naturalnych wrogów szkodników). W szczególnych warunkach dopuszczalne jest używanie innych metod i środków ochrony roślin. Wykaz środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym znajduje się w tabeli 2. Tabela 2. Wykaz środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym Źródło: Instytut Ochrony Roślin, Poznań 2005 18. Jak kontrolować choroby grzybowe? Do kontroli chorób grzybowych najbardziej przyczynia się prawidłowo skomponowany płodozmian i ujęcie w nim — tam, gdzie to możliwe – gatunków i odmian odpornych na te choroby. Używanie kompostu przyczynia się do urozmaicenia fauny i flory glebowej, która jest skuteczna przy zwalczaniu patogenów. Nie należy również zapomnieć o dobrej praktyce higienicznej (GHP), zwłaszcza o używaniu czystych narzędzi i szybkim usuwaniu porażonych roślin. 19. Jakie są podstawowe wymagania wobec materiału siewnego? Podstawową zasadą jest używanie odmian przystosowanych do lokalnych warunków glebowo-klimatycznych, odznaczających się dużą odpornością na choroby grzybowe, bakteryjne i szkodniki oraz konkurencyjnych wobec chwastów. Powinny to być odmiany ustalone genetycznie, które ukształtowały się w ciągu wielu lat uprawy w danym gospodarstwie lub regionie. W gospodarstwie ekologicznym zabrania się uprawy roślin modyfikowanych genetycznie (GMO). Materiał siewny powinien być wytwarzany w danym regionie i musi pochodzić z gospodarstwa ekologicznego. Powinien być zaprawiany środkami dopuszczonymi dla rolnictwa ekologicznego (np. preparatami biodynamicznymi, nadmanganianem potasu, wyciągami ze skrzypu, rumianku, czosnku lub chrzanu). Gdy uzyskanie nasion określonej odmiany ze źródeł ekologicznych jest niemożliwe, można ją uprawiać tylko po uzyskaniu zgody jednostki certyfikującej (niezbędne jest przedstawienie pisemnego oświadczenia od dostawcy materiału siewnego, stwierdzającego, że uzyskanie danej odmiany ze źródeł ekologicznych jest niemożliwe). 20. Czy można przygotować materiał siewny we własnym zakresie? Tak, produkcja materiału siewnego przy zachowaniu zasad upraw ekologicznych jest nawet pożądana. 21. Czy można sprzedawać rośliny doniczkowe jako ekologiczne? Tak, rośliny doniczkowe — ozdobne lub zioła — można sprzedawać jako ekologiczne, jeśli: 75% materiałów użytych do sporządzenia podłoża (świeżej masy produktu finalnego) stanowią produkty ze źródeł ekologicznych; podłoże jest zbilansowane pod względem zawartości substancji odżywczych; materiał siewny pochodzi ze źródeł ekologicznych; 50% zapotrzebowania roślin na substancje odżywcze jest pokryte z podłoża. 22. Jak skomponować płodozmian pod osłonami? Skomponowanie płodozmianu dla szklarni lub tuneli foliowych może być trudne, z powodu ograniczonej liczby uprawianych gatunków. Pomidory, papryka i oberżyny pochodzą z rodziny psiankowatych, a ogórki, melony, dynie czy cukinie z rodziny dyniowatych. Rośliny z tej samej rodziny są szczególnie narażone na podobne choroby i szkodniki. Obecne standardy ekologiczne nie nakładają obowiązku stosowania płodozmianu w uprawach szklarniowych i w tunelach foliowych, z zaznaczeniem, iż potencjalne zagrożenia chorobami i szkodnikami mogą być kontrolowane przy użyciu dozwolonych w uprawach ekologicznych praktyk oraz materiałów. Stosowanie płodozmianu jest jednak rekomendowane (tab. 3). W szklarni lub tunelu foliowym można w jednym roku uprawiać pomidory, w drugim — ogórki, w kolejnym — paprykę, a wreszcie — sałatę. W tunelach foliowych można — w przerwach — uprawiać rośliny na naturalny zielony nawóz. Tabela 3. Przykład płodozmianu dla ekologicznej produkcji warzywniczej w tunelu foliowym 23. Czy można uprawiać ekologiczne rośliny inaczej niż w glebie? Uprawa ekologicznych warzyw i owoców poza glebą jest zabroniona na polach i pod osłonami. Wyjątkiem są rośliny ozdobne i zioła, dla których opracowano odrębne standardy. 24. Czy możliwe jest prowadzenie uprawy monokulturowej w ogrzewanych szklarniach? Tak, jeżeli wszystkie możliwe problemy będą kontrolowane przy zastosowaniu ekologicznych metod produkcji i dopuszczonych materiałów. 25. Jak zaspokoić zwiększone wymagania nawożenia w uprawach pod osłonami? Prawidłowe nawożenie obornikiem i używanie kompostu powinno pomóc rozwiązać problem zwiększonego zapotrzebowania na potas i mikroelementy. Azot powinien być dostarczany wraz z kompostem oraz z roślinami strączkowymi w płodozmianie. Jeśli nadal występują niedobory, można użyć dopuszczonych nawozów. 26. Czy można używać środków chemicznych do czyszczenia szkła, sprzętu oraz ścieżek technicznych pod osłonami? Tak, ale nie powinny one wchodzić w kontakt z glebą. Oznacza to na przykład, że preparaty chemiczne do czyszczenia szkła powinny być stosowane tylko na zewnątrz szklarni. Wnętrze szklarni powinno być czyszczone wodą lub parą wodną. Środki do czyszczenia pozostałych urządzeń powinny być neutralizowane poprzez płukanie wodą. Lista dozwolonych w ogrodnictwie ekologicznym czyszczących środków chemicznych jest w trakcie opracowywania. 27. Czy możliwe jest przestawienie istniejącego sadu lub plantacji wieloletniej na ekologiczne metody produkcji? Tak, ale musi jednak nastąpić co najmniej 36-miesięczny okres od zastosowania ostatniego nieekologicznego środka produkcji do oznaczenia owoców z tych upraw jako ekologiczne. Najlepszą metodą na uzyskanie sadu zgodnego z wymaganiami wobec upraw metodami ekologicznymi jest zaprojektowanie go od nowa. 28. Jak długo zajmuje przestawienie sadu na produkcję ekologiczną? Jeśli zamierza się przestawić istniejący sad, to dopiero czwarte zbiory od rozpoczęcia okresu przestawiania będzie można oznaczyć jako ekologiczne. Dlatego zaleca się rozpoczęcie przestawiania przed zbiorami, aby po upływie 36 miesięcy nie czekać długo na produkty, które będzie można sprzedać jako ekologiczne. Jeśli planuje się założenie nowej plantacji, można sadzić ekologiczny materiał szkółkarski na certyfikowanym ekologicznym obszarze i wtedy najbliższe zbiory pochodzące z takiej plantacji mogą być sprzedawane jako ekologiczne. Wymagania określają, że certyfikowanie obszaru pod nową plantację wymaga dwuletniego monitorowanego okresu przestawiania, czyli najkrótszy okres pomiędzy rozpoczęciem przestawiania a uzyskanymi zbiorami ekologicznymi przy zastosowaniu ekologicznego materiały szkółkarskiego wynosi 3 lata. 29. Czy jest możliwe przestawienie tylko części istniejącego sadu lub plantacji wieloletniej? Prowadzenie tych samych upraw w sposób ekologiczny i nieekologiczny nazywa się produkcją równoległą. Musi ona odbywać się na wydzielonych częściach ziemi, aby obszary produkcji i składowania były odizolowane od tych, na których prowadzi się produkcję nieekologiczną. Dla upraw wieloletnich prowadzenie upraw równoleg-łych jest możliwe tylko, gdy istnieje co najmniej 5-letni plan przestawiania całej plantacji na ekologiczne metody produkcji, albo sposoby odizolowania części ekologicznej i nieekologicznej zostały zaakceptowane przez jednostkę certyfikującą. 30. Czy przy planowaniu nowej plantacji wymagane jest użycie ekologicznego materiału szkółkarskiego? Tak, ale przy braku danej odmiany możliwe jest użycie materiału ze źródeł nieekologicznych, po zaaprobowaniu przez jednostkę certyfikującą. 31. Jak utrzymać żyzność gleby w sadzie? Żyzność gleby powinna być utrzymywana przez użycie roślin bobowatych w darni oraz kompostu, który poprawia także strukturę gleby i retencję wody. Zaleca się także wykonywanie analizy chemicznej liści pod koniec kwitnienia, aby móc skorygować wykryte nieprawidłowości przed zawiązaniem się owoców. 32. Jak kontrolować choroby grzybowe w sadzie? Do ich kontroli przyczynia się użycie odpornych odmian i gatunków oraz higiena prowadzenia sadu (prawidłowe cięcie, które pozwala na dobrą cyrkulację powietrza oraz usuwanie chorych gałęzi i liści zaraz po opadnięciu — mogą służyć do kompostowania). Jeśli ekologiczne metody kontroli nie pomagają, dozwolone jest użycie środków zawierających sole miedzi (tab. 2). 33. Jak kontrolować szkodniki drzew? Zaleca się urozmaicenie środowiska naturalnego, na przykład przez zaprzestanie zwalczania dzikich roślin, które przyczyniają się do rozwoju owadów, pomagających w zwalczaniu szkodników. Można również rozwinąć populację sikorek poprzez zakładanie siedlisk (zakrzaczenia, budki) i dostarczanie im źródeł wody. 34. Jak przestawić plantację truskawek? Ekologiczne rozłogi truskawek mogą być sadzone po dwuletnim monitorowanym okresie przestawiania obszaru upraw. Wymagane jest użycie rozłogów z upraw ekologicznych. W płodozmianie truskawki mogą być uprawiane po sobie dwa razy, a następnie zaleca się czteroletni okres przerwy. 35. Czy można przechowywać produkty ekologiczne w miejscach, które są również użytkowane do przechowywania produktów nieekologicznych? Tak, można wykorzystywać chłodnie, magazyny czy przechowalnie, ale muszą być one oznaczone jako przeznaczone do przechowywania produktów ekologicznych. Sprzęt stosowany przy przechowywaniu, zarówno produktów ekologicznych, jak i nieekologicznych, musi być dokładnie czyszczony. W pomieszczeniach, w których przechowuje się żywność ekologiczną, zakazane jest używanie środków chemicznych, na przykład grzybobójczych. 36. Jakich opakowań należy używać przy sprzedaży produktów ekologicznych? Można używać tradycyjnych pudełek, siatek oraz papierowych lub polietylenowych torebek. Preferuje się jednak opakowania, które można poddać procesowi recyklingu. Opakowania wielokrotnego użytku mogą być przeznaczone tylko do lokalnej sprzedaży detalicznej. Muszą być wyściełane nowym papierem i wyraźnie oznaczone jako wielokrotnego użytku. Zabrania się używania takich opakowań w obrocie hurtowym produktami ekologicznymi. 37. Jak powinny być oznakowane produkty określane jako "żywność ekologiczna"? Produkty rolnictwa ekologicznego, określane potocznie jako żywność ekologiczna powinny mieć etykietę, na której znajdą się: nazwa i numer upoważnionej jednostki certyfikującej, której podlega producent; napis "Rolnictwo ekologiczne – system kontroli WE"; nazwa i adres producenta oraz — jeśli różny — właściciela lub sprzedawcy produktu, nazwa produktu i znak identyfikacyjny partii towaru. Po spełnieniu warunków zawartych w art. 10. rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91 producent może zamieścić na produktach ekologicznych symbol (logo wspólnotowe — rysunek) oznaczający, że produkt został wyprodukowany metodami ekologicznymi. Konsultacja mgr inż. Piotr Senkus, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu 1. Kto kupi moje produkty, jeśli zdecyduję się na przestawienie gospodarstwa na ekologiczne? Bycie „ekologicznym” nie gwarantuje automatycznie rynku zbytu. Rolnik musi go znaleźć i sprostać jego wymaganiom. W określeniu tych wymagań pomocne może być członkostwo w stowarzyszeniach i związkach producentów ekologicznych, na przykład Ekoland czy Biogleba. Przydatne informacje można również znaleźć w publikacjach i na stronach internetowych wspomnianych wcześniej jednostek certyfikacyjnych i państwowych organów nadzorujących rolnictwo ekologiczne. 2. Jaki jest cel okresu przestawiania? To jedno z wymagań prawa UE. Okres ten daje czas na wprowadzenie ekologicznych technik zarządzania gospodarstwem, odbudowanie naturalnej żyzności i aktywności biologicznej gleby oraz na ustanowienie żywotnego, trwałego ekosystemu. Pozwala też zredukować pozostałości toksycznych substancji w glebie po poprzednim systemie produkcji. Okres ten to także czas na gromadzenie informacji o możliwych rynkach zbytu oraz na szkolenia i pogłębianie wiedzy z rolnictwa ekologicznego. 3. Czy istnieje obowiązek laboratoryjnego badania gleby? Nie ma przymusu, lecz takie badanie jest zalecane z praktycznego punktu widzenia. Poznanie właściwoś-ci gleby pozwala na sprawdzenie jej wymagań, dobranie właściwych nawozów ekologicznych oraz prawidłowe skonstruowanie płodozmianu. W przypadku dużego ubytku, któregoś ze składników odżywczych, wyniki laboratoryjnego badania mogą być podstawą do wnios-ku do jednostki certyfikującej o wydanie zgody na użycie nawozów spoza listy dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym (tab. 1). Tabela 1. Wykaz nawozów i środków poprawiających właściwości gleby zakwalifikowanych do stosowania w rolnictwie ekologicznym 4. Jaka pora roku jest najlepsza na rozpoczęcie przestawiania gospodarstwa? W przypadku jednorocznych upraw ogrodniczych radzi się tak zaplanować przestawianie gospodarstwa, aby uzyskało ono status ekologicznego przed okresem zasiewów czy sadzenia roślin. Dlatego uważa się, że przestawianie powinno rozpocząć się wczesną wiosną. W przypadku plantacji wieloletnich, na przykład sadowniczych, uznaje się, że najlepiej rozpocząć przestawianie gospodarstwa przed zbiorami. Pozwala to na uzyskanie pierwszych ekologicznych plonów zaraz po końcu okresu przestawiania i zapewnia najkrótszy okres pomiędzy rozpoczęciem przestawiania a sprzedażą pierwszych produktów ekologicznych. 5. Czy można prowadzić produkcję metodami ekologicznymi i konwencjonalnymi w jednym gospodarstwie? Tak, jeżeli: w części ekologicznej uprawiane będą odmiany dające się łatwo odróżnić od tych uprawianych w części konwencjonalnej (w produkcji zwierzęcej – rasy lub gatunki). Producent powinien móc w sposób niezaprzeczalny wskazać, który produkt pochodzi z produkcji ekologicznej, a który z konwencjonalnej. Produkty ekologiczne muszą być przechowywane oddzielnie od konwencjonalnych (odrębne pomieszczenia dla tych produktów oraz rozdzielenie pozarolniczych środków produkcji ekologicznej i konwencjonalnej). 48 godzin przed zbiorem każdego produktu producent powiadomi o tym jednostkę certyfikującą. Po zakończeniu zbiorów producent niezwłocznie powiadomi jednostkę certyfikującą o dokładnych ilościach produktów zebranych w części ekologicznej i konwencjonalnej. Jednocześnie powinien podać cechy odróżniające te produkty (takie, jak jakość, barwa, średnia masa) i potwierdzić, że odpowiednio rozdzielił produkty z obu części gospodarstwa. 6. Czy można sprzedawać produkty z okresu przestawiania oznaczając je jako „żywność z okresu przestawiania na ekologiczne metody produkcji”? Jednym z celów okresu przestawiania jest odbudowanie naturalnej żyzności i aktywności biologicznej gleby. Po 12-miesięcznym okresie przestawiania pierwsze plony mogą być oznaczone jako „żywność z okresu przestawiania na ekologiczne metody produkcji”. Taka możliwość jest przydatna, zwłaszcza w przypadku przestawiania plantacji roślin wieloletnich. 7. Gdzie należy się zwrócić o dotacje do kosztów kontroli związanej z certyfikacją? Dla rolnictwa ekologicznego będą udzielane dotacje do kosztów kontroli według zasad ustalonych we właściwym rozporządzeniu ministra rolnictwa i rozwoju wsi. Dotacje te będą wypłacane przez stacje chemiczno-rolnicze. Formularze wniosku na wypłacenie dotacji można uzyskać od wybranej jednostki certyfikującej. 8. Jakie są możliwości współfinansowania przestawiania gospodarstwa na ekologiczne metody produkcji z funduszy strukturalnych UE? Przestawianie można współfinansować z następujących funduszy strukturalnych UE: Sektorowy Program Operacyjny, Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich, 2004–2006 (działanie — „Inwestycje w gospodarstwach rolnych”; — „Ułatwianie startu młodym rolnikom”; — „Szkolenia”; — „Wsparcie doradztwa rolniczego”; — „Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych”; — „Różnicowanie działalności rolniczej i zbliżonej do rolnictwa w celu zapewnienia różnorodności działań lub alternatywnych źródeł dochodu”); Sektorowy Program Operacyjny, Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (działanie – „Wzmocnienie współpracy między sferą badawczo-rozwojową a gospodarką”, – „Wsparcie konkurencyjności produktowej i technologicznej przedsiębiorstw”, poddziałanie — „Wsparcie dla przedsiębiorstw dokonujących nowych inwestycji”; Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (działanie — „Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy”). Nie wszystkie fundusze przewidziane w ramach wyżej wymienionych programów są jednak dostępne dla indywidualnych przedsiębiorców. Część z nich skierowana jest do istniejących lub powstających organizacji producentów prowadzących produkcję metodami ekologicznymi. 9. Gdzie należy zwrócić się o dotacje rolno-środowiskowe? Szczegółowe informacje o wysokości dopłat do produkcji ekologicznej objętej programem rolno-środowiskowym znajdują się w rozporządzeniu Rady Ministrów z r. w sprawie szczegółowych warunków oraz trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 174, poz. 1809). W rozporządzeniu tym wymienione są pakiety, do których stosowana jest pomoc finansowa. Jednym z nich jest rolnictwo ekologiczne. W pakiecie „rolnictwo ekologiczne” wyodrębnione są warianty: uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności), uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności), trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), uprawy warzywnicze (bez certyfikatu zgodności), uprawy warzywnicze (z certyfikatem zgodności), uprawy sadownicze, w tym jagodowe (bez certyfikatu zgodności), uprawy sadownicze, w tym jagodowe (bez certyfikatu zgodności). Szczegółowe informacje zawarte są również w planie Rozwoju Obszarów Wiejskich. Płatności będzie realizowała Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Rolnik może uzyskać również dotacje do kosztów kontroli. Zasady ich udzielania podane są w rozporządzeniu ministra rolnictwa i rozwoju wsi z r. (Dz. U. nr 72, poz. 655) w sprawie stawek dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa i wypłacane przez stację chemiczno-rolniczą. Formularze wniosku na wypłacenie dotacji można uzyskać od upoważnionej jednostki certyfikującej. 10. Jakie są ogólne zalecenia dotyczące zabiegów agrotechnicznych? Należą do nich głębokie spulchnianie i płytkie odwracanie gleby, używanie agregatów maszynowych w celu ograniczenia liczby przejazdów oraz stosowanie całorocznej okrywy roślinnej. Zabiegi uprawowe powinny zapobiegać zamulaniu gleby i nie powodować jej ugniatania. Ponadto na zdrowotność roślin korzystny wpływ mają terminowe i właściwie przeprowadzone zabiegi odchwaszczające. 11. Dlaczego należy stosować płodozmian? Rotacja roślin jest kluczowym narzędziem ekologicznej uprawy roślin. Prawidłowo skomponowany płodozmian: zaspokaja potrzeby odżywcze upraw, pozwala na odbudowanie naturalnej żyzności gleby, ogranicza rozprzestrzenianie się chorób, przyczynia się do kontroli zachwaszczenia upraw oraz do skutecznego zwalczania szkodników. Odpowiednio skomponowany płodozmian jest jedynym skutecznym środkiem zwalczania chorób odglebowych, na przykład w uprawach ziemniaków, cebuli czy roślin kapustnych. Płodozmian powinien być tak zaplanowany, aby zapewnić najdłuższy okres przerwy pomiędzy uprawami roślin z tej samej rodziny botanicznej na danym polu. 12. Co oznacza „zrównoważony płodozmian”? Musi on być skonstruowany tak, aby uprawiać: rośliny płytko się korzeniące po tych o głębokim systemie korzeniowym, wysokopienne po niskopiennych, wrażliwe na chwasty po tych powstrzymujących zachwaszczenie oraz rośliny uzupełniające niedobory azotu w glebie po uprawach eksploatujących azot. W płodozmianie: udział roślin bobowatych (dawniej motylkowatych) powinien stanowić 25–33%, rośliny strączkowe oraz bobowate drobnonasienne powinny być uprawiane co najmniej przez jeden rok, należy wykorzystywać poplony ścierniskowe, ozime oraz wsiewki między plonami, zwiększać udział roślin okopowych, przemiennie siać zboża ozime i jare, uprawiać rośliny o długim okresie wschodów i początkowego rozwoju po roślinach zmniejszających występowanie chwastów. Utrzymanie czteroletniej przerwy w uprawie tego samego lub pokrewnych gatunków roślin na danym polu ogranicza występowanie specyficznych chorób i szkodników w takim stopniu, że nie powodują one strat gospodarczych. 13. Jak odbudować i utrzymać żyzność gleby? Żyzność gleby utrzymać można przez prawidłowe nawożenie. Jego celem w rolnictwie ekologicznym jest dostarczenie składników pokarmowych organizmom glebowym i stworzenie optymalnych warunków dla rozwoju roślin. Aby poprawić żyzność i zwiększyć aktywność biologiczną gleby, należy przede wszystkim użyć w płodozmianie roślin bobowatych oraz głęboko się korzeniących. Podstawowe nawozy organiczne muszą być wytworzone we własnym gospodarstwie lub pochodzić z innego gospodarstwa ekologicznego. Nawozy podstawowe w rolnictwie ekologicznym to: kompost, obornik i pomiot drobiowy; gnojówka, woda gnojowa (od 1 kwietnia do 31 sierpnia) oraz nawozy zielone. Nawozy uzupełniające to: nawozy mineralne — potasowe (kainit, karnalit, sylwin, kalimagnezja, siarczan potasu), wapniowe (dolomit, kreda pojezierna, kreda łąkowa, margiel), mączka bazaltowa, mączka fosforytowa, boraks, gips, popiół drzewny; nawozy organiczne — mączka z kości, krwi, rogów, pierza; mączka rybna; odpadki rzeźne; płynne i stałe odpadki z własnego gospodarstwa; makuchy; kora drewna i trociny; torf; osady z naturalnych zbiorników wodnych — muł, minerały ilaste (perlit, wermikulit); preparaty biodynamiczne zawierające glony morskie (np. Bio-algeen), podłoża z uprawy grzybów (np. Radivit), mikroelementy (np. BioTrissol). Szczegółowy wykaz nawozów dopuszczonych w rolnictwie ekologicznym znajduje się tabeli 1. 14. Czy istnieją limity używania nawozów naturalnych? Nadmierne ich używanie może przyczynić się do zbytniego zwiększenia asymilacji azotu przez rośliny, a tym samym podatności roślin na choroby oraz szkodniki. Nadmierne użycie obornika może się również przyczynić do zanieczyszczenia gleby. Regulacje UE zalecają nieprzekraczanie 170 kg N/ha ze źródeł ekologicznych i nieekologicznych, co odpowiada około 30 tonom obornika bydlęcego. Zabrania się używania kompostu oraz obornika ze źródeł nieekologicznych. W szczególnych przypadkach można jednak zwrócić się do jednostki certyfikującej o wydanie zgody na użycie innych środków niż dozwolone. 15. Czy wolno używać herbicydów? Nie, stosowanie herbicydów w gospodarstwie ekologicznym jest zabronione. 16. Jak powinna wyglądać ochrona przed chwastami? Zachwaszczenie ogranicza się poprzez działania zapobiegawcze (właściwy płodozmian, kompostowanie materiałów organicznych, czyszczenie materiału siewnego, dobór odmian roślin uprawnych, uprawa międzyplonów, ściółkowanie) lub bezpośrednio — metodami mechanicznymi lub termicznymi. Do podstawowych zabiegów profilaktycznych ograniczających zachwaszczenie zalicza się: prawidłowo ułożony płodozmian (przemienna uprawa roślin pastewnych oraz drobnonasiennych bobowatych z trawami, okopowymi, zbożami jarymi i ozimymi, uprawa międzyplonów); dobór odmian roślin szybko rosnących i dobrze zacieniających glebę (termin i technika siewu, wysiew optymalnej ilości nasion, uprawa odmian zbóż o długiej słomie); właściwie i terminowo przeprowadzane zespoły uprawek, zwłaszcza pielęgnacyjnych; zbilansowany program nawozowy; kompostowanie materiałów organicznych. 17. Jak wygląda ochrona przed szkodnikami? Poprzez uprawę w zdrowej glebie uzyskuje się zdrowe rośliny, bardziej odporne na atak szkodników. Należy wybierać gatunki i odmiany odporne na szkodniki oraz dbać o zachowanie różnorodności ekosystemu (np. przez utrzymanie zadrzewień międzypolnych czy dzikich poletek, które wspierają rozwój naturalnych wrogów szkodników). W szczególnych warunkach dopuszczalne jest używanie innych metod i środków ochrony roślin. Wykaz środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym znajduje się w tabeli 2. Tabela 2. Wykaz środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym Źródło: Instytut Ochrony Roślin, Poznań 2005 18. Jak kontrolować choroby grzybowe? Do kontroli chorób grzybowych najbardziej przyczynia się prawidłowo skomponowany płodozmian i ujęcie w nim — tam, gdzie to możliwe – gatunków i odmian odpornych na te choroby. Używanie kompostu przyczynia się do urozmaicenia fauny i flory glebowej, która jest skuteczna przy zwalczaniu patogenów. Nie należy również zapomnieć o dobrej praktyce higienicznej (GHP), zwłaszcza o używaniu czystych narzędzi i szybkim usuwaniu porażonych roślin. 19. Jakie są podstawowe wymagania wobec materiału siewnego? Podstawową zasadą jest używanie odmian przystosowanych do lokalnych warunków glebowo-klimatycznych, odznaczających się dużą odpornością na choroby grzybowe, bakteryjne i szkodniki oraz konkurencyjnych wobec chwastów. Powinny to być odmiany ustalone genetycznie, które ukształtowały się w ciągu wielu lat uprawy w danym gospodarstwie lub regionie. W gospodarstwie ekologicznym zabrania się uprawy roślin modyfikowanych genetycznie (GMO). Materiał siewny powinien być wytwarzany w danym regionie i musi pochodzić z gospodarstwa ekologicznego. Powinien być zaprawiany środkami dopuszczonymi dla rolnictwa ekologicznego (np. preparatami biodynamicznymi, nadmanganianem potasu, wyciągami ze skrzypu, rumianku, czosnku lub chrzanu). Gdy uzyskanie nasion określonej odmiany ze źródeł ekologicznych jest niemożliwe, można ją uprawiać tylko po uzyskaniu zgody jednostki certyfikującej (niezbędne jest przedstawienie pisemnego oświadczenia od dostawcy materiału siewnego, stwierdzającego, że uzyskanie danej odmiany ze źródeł ekologicznych jest niemożliwe). 20. Czy można przygotować materiał siewny we własnym zakresie? Tak, produkcja materiału siewnego przy zachowaniu zasad upraw ekologicznych jest nawet pożądana. 21. Czy można sprzedawać rośliny doniczkowe jako ekologiczne? Tak, rośliny doniczkowe — ozdobne lub zioła — można sprzedawać jako ekologiczne, jeśli: 75% materiałów użytych do sporządzenia podłoża (świeżej masy produktu finalnego) stanowią produkty ze źródeł ekologicznych; podłoże jest zbilansowane pod względem zawartości substancji odżywczych; materiał siewny pochodzi ze źródeł ekologicznych; 50% zapotrzebowania roślin na substancje odżywcze jest pokryte z podłoża. 22. Jak skomponować płodozmian pod osłonami? Skomponowanie płodozmianu dla szklarni lub tuneli foliowych może być trudne, z powodu ograniczonej liczby uprawianych gatunków. Pomidory, papryka i oberżyny pochodzą z rodziny psiankowatych, a ogórki, melony, dynie czy cukinie z rodziny dyniowatych. Rośliny z tej samej rodziny są szczególnie narażone na podobne choroby i szkodniki. Obecne standardy ekologiczne nie nakładają obowiązku stosowania płodozmianu w uprawach szklarniowych i w tunelach foliowych, z zaznaczeniem, iż potencjalne zagrożenia chorobami i szkodnikami mogą być kontrolowane przy użyciu dozwolonych w uprawach ekologicznych praktyk oraz materiałów. Stosowanie płodozmianu jest jednak rekomendowane (tab. 3). W szklarni lub tunelu foliowym można w jednym roku uprawiać pomidory, w drugim — ogórki, w kolejnym — paprykę, a wreszcie — sałatę. W tunelach foliowych można — w przerwach — uprawiać rośliny na naturalny zielony nawóz. Tabela 3. Przykład płodozmianu dla ekologicznej produkcji warzywniczej w tunelu foliowym 23. Czy można uprawiać ekologiczne rośliny inaczej niż w glebie? Uprawa ekologicznych warzyw i owoców poza glebą jest zabroniona na polach i pod osłonami. Wyjątkiem są rośliny ozdobne i zioła, dla których opracowano odrębne standardy. 24. Czy możliwe jest prowadzenie uprawy monokulturowej w ogrzewanych szklarniach? Tak, jeżeli wszystkie możliwe problemy będą kontrolowane przy zastosowaniu ekologicznych metod produkcji i dopuszczonych materiałów. 25. Jak zaspokoić zwiększone wymagania nawożenia w uprawach pod osłonami? Prawidłowe nawożenie obornikiem i używanie kompostu powinno pomóc rozwiązać problem zwiększonego zapotrzebowania na potas i mikroelementy. Azot powinien być dostarczany wraz z kompostem oraz z roślinami strączkowymi w płodozmianie. Jeśli nadal występują niedobory, można użyć dopuszczonych nawozów. 26. Czy można używać środków chemicznych do czyszczenia szkła, sprzętu oraz ścieżek technicznych pod osłonami? Tak, ale nie powinny one wchodzić w kontakt z glebą. Oznacza to na przykład, że preparaty chemiczne do czyszczenia szkła powinny być stosowane tylko na zewnątrz szklarni. Wnętrze szklarni powinno być czyszczone wodą lub parą wodną. Środki do czyszczenia pozostałych urządzeń powinny być neutralizowane poprzez płukanie wodą. Lista dozwolonych w ogrodnictwie ekologicznym czyszczących środków chemicznych jest w trakcie opracowywania. 27. Czy możliwe jest przestawienie istniejącego sadu lub plantacji wieloletniej na ekologiczne metody produkcji? Tak, ale musi jednak nastąpić co najmniej 36-miesięczny okres od zastosowania ostatniego nieekologicznego środka produkcji do oznaczenia owoców z tych upraw jako ekologiczne. Najlepszą metodą na uzyskanie sadu zgodnego z wymaganiami wobec upraw metodami ekologicznymi jest zaprojektowanie go od nowa. 28. Jak długo zajmuje przestawienie sadu na produkcję ekologiczną? Jeśli zamierza się przestawić istniejący sad, to dopiero czwarte zbiory od rozpoczęcia okresu przestawiania będzie można oznaczyć jako ekologiczne. Dlatego zaleca się rozpoczęcie przestawiania przed zbiorami, aby po upływie 36 miesięcy nie czekać długo na produkty, które będzie można sprzedać jako ekologiczne. Jeśli planuje się założenie nowej plantacji, można sadzić ekologiczny materiał szkółkarski na certyfikowanym ekologicznym obszarze i wtedy najbliższe zbiory pochodzące z takiej plantacji mogą być sprzedawane jako ekologiczne. Wymagania określają, że certyfikowanie obszaru pod nową plantację wymaga dwuletniego monitorowanego okresu przestawiania, czyli najkrótszy okres pomiędzy rozpoczęciem przestawiania a uzyskanymi zbiorami ekologicznymi przy zastosowaniu ekologicznego materiały szkółkarskiego wynosi 3 lata. 29. Czy jest możliwe przestawienie tylko części istniejącego sadu lub plantacji wieloletniej? Prowadzenie tych samych upraw w sposób ekologiczny i nieekologiczny nazywa się produkcją równoległą. Musi ona odbywać się na wydzielonych częściach ziemi, aby obszary produkcji i składowania były odizolowane od tych, na których prowadzi się produkcję nieekologiczną. Dla upraw wieloletnich prowadzenie upraw równoleg-łych jest możliwe tylko, gdy istnieje co najmniej 5-letni plan przestawiania całej plantacji na ekologiczne metody produkcji, albo sposoby odizolowania części ekologicznej i nieekologicznej zostały zaakceptowane przez jednostkę certyfikującą. 30. Czy przy planowaniu nowej plantacji wymagane jest użycie ekologicznego materiału szkółkarskiego? Tak, ale przy braku danej odmiany możliwe jest użycie materiału ze źródeł nieekologicznych, po zaaprobowaniu przez jednostkę certyfikującą. 31. Jak utrzymać żyzność gleby w sadzie? Żyzność gleby powinna być utrzymywana przez użycie roślin bobowatych w darni oraz kompostu, który poprawia także strukturę gleby i retencję wody. Zaleca się także wykonywanie analizy chemicznej liści pod koniec kwitnienia, aby móc skorygować wykryte nieprawidłowości przed zawiązaniem się owoców. 32. Jak kontrolować choroby grzybowe w sadzie? Do ich kontroli przyczynia się użycie odpornych odmian i gatunków oraz higiena prowadzenia sadu (prawidłowe cięcie, które pozwala na dobrą cyrkulację powietrza oraz usuwanie chorych gałęzi i liści zaraz po opadnięciu — mogą służyć do kompostowania). Jeśli ekologiczne metody kontroli nie pomagają, dozwolone jest użycie środków zawierających sole miedzi (tab. 2). 33. Jak kontrolować szkodniki drzew? Zaleca się urozmaicenie środowiska naturalnego, na przykład przez zaprzestanie zwalczania dzikich roślin, które przyczyniają się do rozwoju owadów, pomagających w zwalczaniu szkodników. Można również rozwinąć populację sikorek poprzez zakładanie siedlisk (zakrzaczenia, budki) i dostarczanie im źródeł wody. 34. Jak przestawić plantację truskawek? Ekologiczne rozłogi truskawek mogą być sadzone po dwuletnim monitorowanym okresie przestawiania obszaru upraw. Wymagane jest użycie rozłogów z upraw ekologicznych. W płodozmianie truskawki mogą być uprawiane po sobie dwa razy, a następnie zaleca się czteroletni okres przerwy. 35. Czy można przechowywać produkty ekologiczne w miejscach, które są również użytkowane do przechowywania produktów nieekologicznych? Tak, można wykorzystywać chłodnie, magazyny czy przechowalnie, ale muszą być one oznaczone jako przeznaczone do przechowywania produktów ekologicznych. Sprzęt stosowany przy przechowywaniu, zarówno produktów ekologicznych, jak i nieekologicznych, musi być dokładnie czyszczony. W pomieszczeniach, w których przechowuje się żywność ekologiczną, zakazane jest używanie środków chemicznych, na przykład grzybobójczych. 36. Jakich opakowań należy używać przy sprzedaży produktów ekologicznych? Można używać tradycyjnych pudełek, siatek oraz papierowych lub polietylenowych torebek. Preferuje się jednak opakowania, które można poddać procesowi recyklingu. Opakowania wielokrotnego użytku mogą być przeznaczone tylko do lokalnej sprzedaży detalicznej. Muszą być wyściełane nowym papierem i wyraźnie oznaczone jako wielokrotnego użytku. Zabrania się używania takich opakowań w obrocie hurtowym produktami ekologicznymi. 37. Jak powinny być oznakowane produkty określane jako „żywność ekologiczna”? Produkty rolnictwa ekologicznego, określane potocznie jako żywność ekologiczna powinny mieć etykietę, na której znajdą się: nazwa i numer upoważnionej jednostki certyfikującej, której podlega producent; napis „Rolnictwo ekologiczne – system kontroli WE”; nazwa i adres producenta oraz — jeśli różny — właściciela lub sprzedawcy produktu, nazwa produktu i znak identyfikacyjny partii towaru. Po spełnieniu warunków zawartych w art. 10. rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91 producent może zamieścić na produktach ekologicznych symbol (logo wspólnotowe — rysunek) oznaczający, że produkt został wyprodukowany metodami ekologicznymi. Konsultacja mgr inż. Piotr Senkus, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu

W dniu 9 lipca br. Instytut Ochrony Roślin w Poznaniu zaktualizował wykaz środków ochrony roślin zakwalifikowanych do stosowania w rolnictwie ekologicznym. Na liście znajduje się 28 preparatów, w tym 18 z nich są to środki grzybobójcze, pozostałe 10 należą do środków owadobójczych. Lp. Nazwa preparatu Działanie Środki grzybobójcze 1 ARMICARB SP środek grzybobójczy w formie proszku rozpuszczalnego w wodzie do stosowania zapobiegawczego w ochronie jabłoni przed parchem jabłoni w sadach produkcyjnych, przy użyciu opryskiwaczy sadowniczych. Stosowanie: zapobiegawczo w odstępach 8-10 dni, w zależności od potrzeb, w ciągu całego okresu wegetacyjnego przed spodziewanymi infekcjami, aż do jednego dnia przed zbiorem, za wyjątkiem okresu kwitnienia. zalecana dawka do jednorazowego stosowania 4 kg/ha / 500-700 l wody. Maksymalna ilość zabiegów w sezonie wegetacyjnym: 6. 2 CONTANS XX Środek zawierający żywy organizm, przeznaczony do ochrony korzeni i podstawy pędu przed zgnilizną twardzikową ; do zwalczania chorób powodowanych przez Sclerotinia spp. w roślinach warzywniczych ( w gruncie i pod osłonami ). Zalecana dawka 8 kg / ha / 500-700 l wody. Preparat należy stosować na 3 miesiące przed planowaną uprawą. 3 CUPROFLOW 375 SC – na bazie miedzi. środek grzybobójczy, koncentrat do stosowania zapobiegawczo w ochronie ziemniaka przed zarazą oraz w ochronie roślin sadowniczych przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi. Stosowanie: ziemniak – 2,5 - 3,5 l /ha / 200-400 l wody jabłoń, grusza ( parch ) – 1,5 – 2 l / wody ; zaraza ogniowa – 1,5 – 2 l / 500- 700 l wody wiśnie, czereśni – rak bakteryjny 3 -2 l / 500 – 750 l wody brzoskwinie – kędzierzawość liści – stężenie 1 % ( 1 l / 100 l wody – 700 l cieczy na 1 ha ) 4 CUPROXAT 345 SC środek grzybobójczy, koncentrat w postaci stężonej zawiesiny do rozcieńczania z wodą o działaniu kontaktowym do stosowania zapobiegawczo w ochronie ziemniaka oraz rośli sadowniczych i warzywniczych przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi. Stosowanie: ziemniak – 5 l / ha / 200 -400 l wody jabłoń ( parch ) – 3 l / ha / 500 – 750 l wody grusza ( zaraza ogniowa ) 3 – 2 l / ha / 500 – 750 l wody ogórek ( kanciasta plamistość , mączniak rzekomy ) – 4 l / ha / 500 – 750 l wody pomidor ( bakteryjna cętkowatość, zaraza ) 3- 4 l wody / ha / 700 -800 l wody 5 COPPER MAX NEW 50 WP środek grzybobójczy o działaniu kontaktowym do stosowania zapobiegawczego w ochronie ziemniaka, jabłoni, wiśni i czereśni oraz ogórka i pomidora w uprawie gruntowej przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi. Dawka jednorazowa; w ziemniakach – 1,5-2 kg/ha, max. liczba zabiegów – 4 w odstępach 6-10 dni; parch jabłoni – max. dawka 1,5 kg/ha, max. liczba zabiegów -5 w odstępach 5-10 dni wiśnia, czereśnia – brunatna zgnilizna drzew pestkowych – 1,5 kg/ha; 3 zabiegi w odstępach 5-7 dni wiśnia, czereśnia – rak bakteryjny drzew pestkowych – 1,5-3 kg/ha jednorazowo; do 3 zabiegów , w odstępach 10 dni; ogórek – mączniak rzekomy – dawka jednorazowa 1,5-2 kg/ha, przy liczbie zabiegów 3, co 6-10 dni; pomidor – zaraza ziemniaka, dawka 1,5-2 kg/ha przy max. 4 zabiegach w odstępach 5-10 dni. 6 FURAGAN A-Plus NEW 50 WP środek grzybobójczy o działaniu kontaktowym do stosowania zapobiegawczego w ochronie ziemniaka, jabłoni, wiśni i czereśni oraz ogórka i pomidora w uprawie gruntowej przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi. Dawki jak niżej; dla FURAGAN FORTE NEW 50 WP 7 FUNGURAN FORTE NEW 50 WP środek grzybobójczy o działaniu kontaktowym do stosowania zapobiegawczego w ochronie ziemniaka, jabłoni, wiśni i czereśni oraz ogórka i pomidora w uprawie gruntowej przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi. Dawka jednorazowa; w ziemniakach – 1,5-2 kg/ha, max. liczba zabiegów – 4 w odstępach 6-10 dni; parch jabłoni – max. dawka 1,5 kg/ha, max. liczba zabiegów -5 w odstępach 5-10 dni wiśnia, czereśnia – brunatna zgnilizna drzew pestkowych – 1,5 kg/ha; 3 zabiegi w odstępach 5-7 dni wiśnia, czereśnia – rak bakteryjny drzew pestkowych – 1,5-3 kg/ha jednorazowo; do 3 zabiegów , w odstępach 10 dni; ogórek – mączniak rzekomy – dawka jednorazowa 1,5-2 kg/ha, przy liczbie zabiegów 3, co 6-10 dni; pomidor – zaraza ziemniaka, dawka 1,5-2 kg/ha przy max. 4 zabiegach w odstępach 5-10 dni. 8 FUNGURAN-OH 50 WP środek grzybobójczy w formie proszku do sporządzania zawiesiny wodnej do stosowania zapobiegawczego w ochronie ziemniaka, chmielu, roślin sadowniczych i warzywnych przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi Zalecana dawka 2,5 kg / 700-800 l wody. 9 MIEDZIAN 50 WP środek grzybobójczy w formie proszku o działaniu kontaktowym do stosowania zapobiegawczo w ochronie roślin rolniczych, sadowniczych i warzywnych przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi (ziemniak, chmiel, burak cukrowy, jabłoń, grusza, wiśnia, czereśnia, brzoskwinia, fasola, ogórek, pomidor ) . Zalecana dawka 2,5-3,5 kg / ha / 400-800 l wody. 10 MIEDZIAN 50 WG środek grzybobójczy o działaniu kontaktowym w formie granul do stosowania zapobiegawczo w ochronie roślin warzywnych przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi ( kanciasta plamistość, mączniak rzekomy, zaraza ziemniaczana ) w uprawach fasoli, ogórka, pomidora . Zalecana dawka 2,5 - 3 kg / ha / 700 l wody 11 MIEDZIAN EXTRA 350 SC środek grzybobójczy w postaci stężonej zawiesiny, do rozcieńczania z wodą o działaniu kontaktowym, do stosowania zapobiegawczo w ochronie roślin rolniczych, sadowniczych i warzywnych przed chorobami grzybowymi i bakteryjnymi ( burak cukrowy, chmiel, jabłoń, wiśnia, czereśnia, brzoskwinia, fasola, pomidor, ogórek ). Zalecane dawki: uprawy rolnicze – 5 – 6 l / ha / 400 – 100 l wody sadownicze, warzywne – 1,5 - 2,5 l / ha / 500 - 700 l wody 12 NORDOX 75 WG Środek grzybobójczy w formie granulatu do sporządzania zawiesiny wodnej do stosowania zapobiegawczego w ochronie ziemniaka przed zarazą ziemniaczaną, jabłoni i gruszy przed parchem oraz wiśni przed rakiem bakteryjnym drzew pestkowych i pomidora przed bakteryjną cętkowatością, zarazą ziemniaka i alternariozą. Zalecane dawki; 1 – 2 kg / ha / 400 – 700 l wody 13 POLYVERSUM WP Środek grzybobójczy, zawierający żywy organizm ( niepatogeniczny grzyb ) przeznaczony do ochrony strefy korzeniowej w roślinach warzywnych ( pomidor, ogórek, papryka i sałata ) przed chorobami grzybowymi: fuzariozy, mączniaki, szara pleśń, zgnilizna twardzikowa, zgorzel podstawy łodygi ), i truskawka ( szara pleśń ).11Zalecane dawki: warzywne - 5 g / 10 l wody ; truskawka - 100 g /ha / 300 – 500 l wody12 14 SIIARKOL 80 WG Środek grzybobójczy w formie granul do sporządzania zawiesiny o działaniu kontaktowym do stosowania w ochronie buraka cukrowego i pastewnego przed mączniakiem prawdziwym. Zalecana dawka: 4 kg / ha / 200-400 l wody 15 SIARKOL 80 WP środek grzybobójczy w proszku do zastosowania zapobiegawczo w ochronie chmielu, buraka cukrowego i pastewnego oraz jabłoni przed mączniakiem prawdziwym. Zalecane dawki: chmiel – 3 kg / ha / 1000 l wody buraki – 4 kg / ha / 200 – 400 l wody; jabłonie – 7,5 kg / ha / 600 l wody 16 SIARKOL BIS WG fungicyd w formie granul do sporządzania zawiesiny o działaniu kontaktowym, do stosowania zapobiegawczo w ochronie winorośli, jabłoni oraz buraka cukrowego przed mączniakiem prawdziwym. Zalecane dawki: winorośl -1-4 kg/ha; przy max. 8 zabiegach w odstępach 7 dni; jabłoń – 7,5 kg/ha, przy zabiegach w odstępach 7 dni; burak cukrowy – 4-7,5 kg/ha, max. 3 zabiegi co 10 dni. 17 SIARKOL EXTRA 80 WP Środek grzybobójczy w formie proszku do sporządzania zawiesiny wodnej, do stosowania zapobiegawczego w ochronie chmielu, buraka cukrowego i pastewnego oraz jabłoni przed mączniakiem prawdziwym. Zalecane dawki: chmiel – 3 – 9 kg / ha / 1000 – 3000 l wody; burak – 4 kg / ha / 200-400 l wody; jabłoń – 7,5 kg / ha / 600 l wody 18 TIMORREX Gold 24 EC Środek grzybobójczy w formie koncentratu o działaniu kontaktowym, przeznaczony do zapobiegania i zwalczania chorób grzybowych w uprawie pod osłonami. Zalecane dawki: ogórek ( mączniak prawdziwy, mączniak rzekomy ) 30-100 ml / 10 l wody pomidor ( zaraza ziemniaczana, mączniak prawdziwy ) 50-100 ml / 10 l wody sałata ( mączniak rzekomy, szara pleśń ) – 30-50 ml / 10 l wody Środki owadobójcze 19 ATILLA SP środek owadobójczy przeznaczony do zwalczania miodówki gruszowej plamistej.; zwalcza stadia larwalne szkodnika. Zalecane dawki: zalecana, max. jednorazowa 7,06 kg/ha. max. Liczba zabiegów w okresie wegetacyjnym: 9odstęp pomiędzy zabiegami – 7 dni lub 5 w przypadku intensywnych opadów. Stosować max. 4 krotnie w stosunku do jednego pokolenia, w ciągu całego okresu wegetacyjnego, za wyjątkiem okresu kwitnienia. 20 CAPROVIRUSINE SUPER SC Biologiczny środek owadobójczy w postaci stężonej zawiesiny do rozcieńczania wodą, przeznaczony do zwalczania owocówki jabłkóweczki w uprawach sadowniczych . Zalecana dawka 1 l/ ha / 1000 l wody 21 DIPEL WG Środek owadobójczy w formie granulat do sporządzania zawiesiny wodnej, przeznaczony do zwalczania gąsienic bielinka rzepnika, bielinka kapustnika, piętnówki kapustnicy w białej kapuście oraz gąsienic pachówki strąkóweczki w grochu. Zalecana dawka 1 kg / ha / 600 l wody 22 ECODIAN-CP VP Feromon w formie biodegradowalnych zawieszek ( dyspenserów ), przeznaczony do wabienia i dezorientacji samców owocówki jabłkóweczki, a w konsekwencji do ograniczenia wystąpienia szkodnika w sadach. Zalecane 2000 zawieszek na 1 ha. 23 FERRAMOL GR środek ślimakobójczy w formie granul, do zwalczania ślimaków nagich w gruncie i pod osłonami. Środek wabi ślimaki i jest przez nie chętnie zjadany. Po spożyciu granulatu ślimaki chowają się w swoich kryjówkach i tam zamierają. Obumarłe nie SA widoczne na powierzchni gleby. Stosowanie w uprawach warzyw: sałata, kalafior, endywia, fasola i kapusta; sadownicze: truskawka i rośliny ozdobne. 24 MADEX SC Środek owadobójczy w postaci stężonej zawiesiny do rozcieńczania wodą, o działaniu żołądkowym, przeznaczony do zwalczania owocówki jabłkóweczki w sadach jabłoniowych. Zalecana dawka 250 – 270 ml / 1000 l wody ( z dodatkiem 250 g odtłuszczonego mleka w proszku ) 25 NOVODOR SC Mikrobiologiczny środek owadobójczy do zwalczania larw stonki ziemniaczanej. Zalecana dawka 5l / ha / 600 l wody 26 PROMANAL 60 EC środek owadobójczy o działaniu kontaktowym stosowany w ochronie drzew owocowych – jabłoń, śliwa; przed niektórymi szkodnikami ( przędziorek owocowiec, misecznik śliwowy ) Zalecana dawka 2 l środka / ha / 100 l wody. 27 SPIN TOR 240 SC Środek owadobójczy, koncentrat w postaci stężonej zawiesiny, o działaniu kontaktowym i żołądkowym oraz jajobójczym, przeznaczony do zwalczania niektórych szkodników gryzących w roślinach sadowniczych i warzywnych. Zalecane dawki: drzewa ziarnkowe ( owocówka jabłkóweczka, zwojówki ) – 0,6-0,8 l / ha / 600 l wody śliwa ( owocówka śliwóweczka ) - 0,6 – 0,8 l / ha / 500 – 750 l wody kapusta biała ( bielinek kapustnik, tatniś krzyżowiaczek, piętnówka kapustnica - 0,2 – 0,4 l / ha 400-600 l wody ; pomidor, ogórek ( wciornastek zachodni ) – 40 ml / 100 l wody / 300-2000 l cieczy na ha 28 TREOL770 EC Środek owadobójczy i roztoczobójczy w formie koncentratu do sporządzania emulsji wodnej, o działaniu kontaktowym, przeznaczony do ochrony drzew owocowych, świerka i modrzewia. Zalecana dawka – jabłoń, śliwa ( przędziorek owocowiec ) – 1,5 l / ha / 100 l wody. źródło:

Rolnictwo ekologiczne staje się coraz popularniejsze – zarówno w Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej. W społeczeństwie rośnie świadomość tego, jak ważna jest zrównoważona produkcja roślinna i zwierzęca, doceniane są także walory zdrowotne produktów ekologicznych. Jakie nawozy polecane są rolnikom ekologicznym? Czy stosowanie nawozów ekologicznych zawsze zapewnia zdrowe plony i zdrową żywność?Zarówno dla amatorów, którzy ziemię uprawiają na działkach czy ogrodach przydomowych, jak i dla rolników, zajmujących się uprawami ekologicznymi, poleca się stosowanie nawozów pochodzenia ekologicznego – szczególnie, jeśli chcemy, aby uzyskane z tych upraw warzywa i owoce posiadały certyfikat ekologiczny. Przeznaczeniem tego typu produktów jest dostarczenie roślinom składników pokarmowych, a także zwiększenie żyzności gleb. Jednostka badawcza IUNG-PIB w Puławach prowadzi bardzo szczegółową listę nawozów mineralnych, organiczno-mineralnych, organicznych oraz naturalnych, które mogą być stosowane w rolnictwie ekologicznym. Odmiennymi produktami są ekologiczne środki poprawiające właściwości gleby – są to substancje, które dodaje się do ziemi, aby poprawić jej właściwości lub parametry chemiczne, biologiczne czy fizyczne. Instytut w Puławach również prowadzi listę środków tego typu, dopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym. Co ważne, stosowanie nawozów oraz środków tego typu w przypadku gospodarstw ekologicznych jest dozwolone tylko w przypadku, jeśli nawozy naturalne i organiczne, powstające w gospodarstwie, nie zapewniają osiągnięcia lub poprawy żyzności gleby. Produkty z serii OrCal® oraz OrCal® pHregulator® łączą w sobie najlepsze cechy nawozów ekologicznych, pomimo tego że nie są wpisane na listę produktów możliwych do stosowania w rolnictwie ekologicznym. Pozwalają jednak na produkcję zdrowej żywności przy zachowaniu wysokich plonów!W przypadku produktów ekologicznych, takich jak nawozy mineralne, które obecnie dominują na sklepowych półkach, mogą pojawić się pewne efekty niepożądane. Stosowanie ich w nadmiarze może prowadzić do przenawożenia, obniżenia pH gleby (zakwaszenia), a także do jej wyjałowienia, w tym zubożenia warstwy próchniczej, która jest niezbędna roślinom. Nawozy organiczne natomiast nie działają kompleksowo – mogą nie dostarczać odpowiedniej ilości związków mineralnych i w konsekwencji niedostatecznie odżywiać rośliny. Dlatego też dużo korzystniejszym działaniem będzie użycie produktów z serii OrCal® i OrCal® pHregulator®, tj. mineralno-organicznego nawozu z serii OrCal® lub środka poprawiającego właściwości gleby OrCal® pHregulator®. Oba produkty zapewniają uprawom doskonałe warunki do wzrostu, poprzez jednoczesne odkwaszenie środowiska i dostarczenie ważnych makro i mikroelementów. Co ważne, oba preparaty mogą być stosowane na różnych etapach zasiewu – zarówno przed sadzeniem roślin, jak i w czasie ich Evergreen Solutions Sp. z o. o. oferuje Państwu nowoczesne, skuteczne produkty z serii OrCal® OrCal® pHregulator®, które wytwarzane są w Polsce na bazie technologii FuelCal®, przy użyciu certyfikowanego reagenta WapCal®. Dzięki zawartości aktywnego hydratu wapnia oraz substancji organicznych, działanie preparatów z serii OrCal® OrCal® pHregulator® jest wyjątkowo kompleksowe: nie tylko odkwaszają one glebę, ale także poprawiają jej żyzność i zaopatrują rośliny w potrzebne składniki odżywcze, które często nie występują w nawozach ekologicznych. Jak sama nazwa wskazuje, mineralno-organiczne produkty z serii OrCal® i OrCal® pHregulator® łączą w sobie komponenty i najlepsze cechy nawozów mineralnych oraz organicznych, przy jednoczesnej regulacji pH gleby, a także użyźnieniu i odżywieniu na zmniejszenie zatrucia wód gruntowychTakNieNieRozpuszczalność w wodzie1,7 g/1000 ml0,02 g/1000 ml0,02 g/1000 mlWartość pH uzyskana w badaniu Evergreen Solutions12,699,537,73Składy produktów OrCal® i OrCal® pHregulator® są dokładnie przemyślane, a także zbadane. Dzięki aktywnemu hydratowi wapnia OrCal® i OrCal® pHregulator® wyjątkowo szybko rozpuszczają się w wodzie (1,7g/1000ml), co wpływa na odkwaszenie gleby i poprawę jej struktury. Materia organiczna natomiast doskonale użyźnia glebę i stymuluje powstawanie pożytecznych szczepów mikrobów w warstwie ornej, co wzbogaca ją w naturalne składniki odżywcze oraz kwasy humusowe. Efekty użycia OrCal® i OrCal® pHregulator®, produktów mineralno-organicznych, widoczne są już w pierwszym plonie, a uprawy stają się odporne na niekorzystne warunki atmosferyczne, w tym, suszę!W OrCal® i OrCal® pHregulator® nie znajdziesz żadnych groźnych patogenów – proces powstawania produktu jest w pełni bezpieczny i higieniczny, na co wpływ ma zastosowanie technologii FuelCal®. Bazuje on na kontrolowanej elektronicznie reakcji egzotermicznej, dzięki której powstaje sterylny substrat, który w kolejnych fazach zmieniany jest w suchy i sypki produkt organiczno-mineralny. Wykazano także, że użycie OrCal® oraz OrCal® pHregulator® ogranicza rozwój niektórych patogenów glebowych, chorób grzybowych i bakteryjnych, pleśni, grzybów oraz chwastów w produktach OrCal® i OrCal® pHregulator® aktywny hydrat wapnia, stosowany na polach uprawnych w składzie których odnaleziono metale ciężkie, pozwala im przejść do form rezydualnych, a więc trudno rozpuszczalnych – proces ten może mieć znaczący wpływ na kondycję ziemi i jej możliwą OrCal® i OrCal® pHregulator® zapewniają roślinom najlepsze środowisko do rozwoju, dzięki optymalnemu odczynowi pH w strefie korzeniowej i podstawowej. Dodatkowo, w materii organicznej zawarte są naturalne makro i mikroelementy, takie jak wapń, azot, fosfor, potas, magnez, żelazo, siarka oraz białka i i OrCal® pHregulator® korzystnie wpływają na ekonomikę uprawy – użycie produktów, przy uprawie rzepaku ozimego i kukurydzy, skutkowało lepszym wynikiem ekonomicznym. Badania potwierdzają także, że działanie produktów naszej firmy jest skuteczniejsze od kred i dolomitów. Nawozy organiczno-mineralne szybciej i na dłużej regulują pH gleb, dzięki czemu ich użytkownicy mogą cieszyć się obfitymi uprawami i zdrową i OrCal® pHregulator® wzmacniają także odporność roślin uprawnych na czynniki chorobowe i atmosferyczne, takie jak: susze, upały, burze, gradobicia, podtopienia i przymrozki; ograniczają także skutki uboczne, jakie mogą pojawić się po opryskaniu roślin środkami ochrony. Używane dotychczas nawozy ekologiczne oraz ekologiczne środki poprawiające właściwości gleby nie dały zadowalających rezultatów? Wypróbuj OrCal®!Oferujemy produkty bezpieczny dla Twoich upraw, a przede wszystkim skuteczne – OrCal® i OrCal® pHregulator® to jedyne tak dobre preparaty na polskim nawóz Kontakt Decyzja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Pyrzyce dn. 2016 roku Pan H… K…, prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe H… K…, działając w złej wierze zgłosił do rejestracji na swoją rzecz znak towarowy „OrCal” w Urzędzie Patentowym RP (numer zgłoszenia: 463088), uzyskując rejestrację znaku w roku 2017 (numer prawa wyłącznego: Swoim postępowaniem, świadomie naruszył prawo ochronne na znak towarowy „OrCal®” należące do Janusza Zakrzewskiego ( sporne prowadzone przez Urząd Patentowy RP zakończyło się decyzją z dnia r., która unieważniła rejestrację znaku „OrCal” udzieloną na rzecz H… K…, podtrzymując prawo ochronne na ten znak przyznane Januszowi Zakrzewskiemu. Również odwołanie od tej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zakończyło się 18 września 2018 r. przegraną H… K…W związku z powyższym informujemy, że H… K… i prowadzone przez niego Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe H….K… nie mają prawa produkować ani wprowadzać do obrotu nawozu organiczno-mineralnego pod nazwą OrCal®, jako chronionym znakiem właścicielem prawa do posługiwania się znakiem towarowym OrCal® w produkcji i dystrybucji produktów z serii OrCal® jest Janusz Zakrzewski i podmioty upoważnione przez niego na podstawie stosownych umów, w tym: Evergreen Solutions Sp. z o. o. w Pyrzycach. Lista certyfikowanych dystrybutorów dostępna jest na stronie internetowej podkreślamy pełną determinację właściciela znaku towarowego OrCal® i innych osób uprawnionych do posługiwania się znakiem do bezwzględnego reagowania na wszelkie próby naruszania prawa do znaku towarowego OrCal®, ze wszelkimi, przewidzianymi prawem konsekwencjami dla Zakrzewski Właściciel marki OrCal® Prezes Zarządu Evergreen Solutions Sp. z Kubera Wiceprezes Zarządu Yoshi Ochrona własności przemysłowejDecyzja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zobacz decyzję Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Ta witryna korzysta z plików cookies. Korzystanie z tej witryny oznacza zgodę na ich wykorzystywanie. Więcej informacji znajdziesz na stronie Polityki prywatności.

Środki i nawozy poprawiające właściwości gleby zakwalifikowanych do stosowania w rolnictwie ekologicznym,wykaz aktualny na r. Nawóz wapniowy węglanowy - Kopalnia Wapienia „Morawica” 26-026 Morawica k/Kielc (wapno nawozowe) BIO-ALGEEN S90 - Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe „POLGER-KIDO” Krzysztof i Róża Kido (glony) morskie i produkty z glonów LABIMAR 10 S - Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe „POLGER-KIDO”Krzysztof i Róża Kido (poprawia właściwości gleby zawiera glony i bor) Wapno nawozowe z magnezem - Górnicze Zakłady Dolomitowe Spółka Akcyjna, 42-470 Siewierz, ul. Bacholińska 11 (wapno nawozowe) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy - „Winna” Kieleckie Kopalnie Surowców Mineralnych Kielce (nawóz wapniowo-magnezowy) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy - „Laskowa” Kieleckie Kopalnie Surowców Mineralnych Kielce (nawóz wapniowo-magnezowy) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy - „Jaźwica” Kieleckie Kopalnie Surowców Mineralnych Kielce (nawóz wapniowo-magnezowy) Magnesia-Kainit® , K+S Polska sp. z Poznań (nawóz potasowo-magnezowy z sodem i siarką) Kizeryt pylisty ESTA® - K+S Polska sp. z Poznań (siarczan magnezowy pylist) Wapno kredowe pochodzenia naturalnego-kopalina - Kopalnia Kredy Jeziornej Rynowo, Drawsko Pomorskie (nawóz wapniowy) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy odmiana 05 - Kopalnia Jurkowice, Kopalnie Dolomitu Sandomierz (nawóz wapniowo-magnezowy) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy odmiana 05 - Kopalnia Piskrzyn, Kopalnie Dolomitu 27-600 Sandomierz (nawóz wapniowo-magnezowy) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy odmiana 07 - Kopalnia Budy, Kopalnie Dolomitu Sandomierz (nawóz wapniowo-magnezowy) Nawóz wapniowy węglanowy odmiana 05 - Kopalnia Budy, Kopalnie Dolomitu Sandomierz (nawóz wapniowy) Nawóz wapniowy węglanowy odmiana 04 – (nawóz wapniowy) EPSO Top – K+S Polska sp. z Poznań (siarczan magnezowy) Patentkali® — K+S Polska sp. z Poznań (siarczan potasowy z magnezem) Wapno nawozowe „Eko-Calcium” – Kopalnia Węgla Brunatnego „Bełchatów” w Rogowcu, Bełchatów (nawóz wapniow) RADKOWIT – LAFARGE KRUSZYWA Kopalnia Dolomitu Radkowice, Morawica k/Kielc (nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy) SADZVIT EKO – Host International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia, Cedry Wielkie (środek poprawiający właściwości gleby) Nawóz wapniowy PN-C-87007-2-04-50 – „Lhoist Bukowa” Sp. z Krasocin (nawóz wapniowy) LABICUPER roztwór nawozowy miedzi – Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe „POLGER-KIDO”Krzysztof i Róża Kido Słupsk (nawóz zawierający miedź) HB-101 — IMPEX GROUP sp. z Żmigród (środek poprawiający właściwości gleb) ZIMOWY HUMVIT EKO — Host International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia, Cedry Wielkie (środek poprawiający właściwości gleby) BactoFil – BIBORKA Hartai Zoltan Janosne, Bratoszewice (preparat mikrobiologiczny) Nawóz wapniowy – PN – C – 87007 – 2 – 04 – 50 – Zakład Wapienniczy Wojcieszów Spółka z Wojcieszów (wapno nawozowe) PRP SOL — PRP POLSKA sp. z Warszawa (środek wapnujący) BIOJODIS-3 – Przedsiębiorstwo Handlowo Usługowe „JEZNACH” Sochaczew Wójtówka (środek poprawiający właściwości gleby) STAGRO HUMUS – Przedsiębiorstwo Produkcji Rolnej „STAGRO”, Produkcja Dżdżownicy Kalifornijskiej, Mariusz i Marcin Stachowicz, Postomino (nawóz organiczny) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy odmiana 03 — Jeleniogórskie Kopalnie Surowców Mineralnych w Szklarskiej Porębie (wapno nawozowe) MIKRO-VITAL – EKO HYDROCLEAN Trzebinia (środek poprawiający właściwości gleby, preparat mikrobiologiczny) RIVERM – SOFMAR Sp. z Warszawa (środek poprawiający właściwości gleby) NATURA – „ELKUR” Franciszek Kurowski Nowy Krasnosielec (nawóz organiczny) HUMVIT-EKO UNIWERSALNY – Host International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) PRP®EBV Eau Bleu®Vegetal – PRP Polska sp. z Warszawa (nawóz płynny potasowo-magnezowo-sodowy z dodatkiem miedzi ) Fosforyt Mielony – ZAKŁADY CHEMICZNE „Siarkopol” TARNOBRZEG sp. z Tarnobrzeg (nawóz zawierający fosfor i wapń) Wapno nawozowe zawierające magnez odmiana 05 – Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo –Handlowe ”DOLOMIT” Kopalnia Ząbkowice S. A, Dąbrowa Górnicza (wapno nawozowe) HUMVIT-BIO SYPKI – HOST INTERNATIONAL sp. z Cedry Małe Kolonia (nawóz organiczny) Wapno nawozowe zawierające magnez (odmiana 05) – Kopalnia i Prażalnia Dolomitu „Żelatowa” chrzanów (wapno nawozowe zawierające magnez) Wapno nawozowe-węglanowe WAPIENNIK WĘGIERKA Krystyna Malmuk, Jarosław (wapno nawozowe niezawierające magnezu) Wapniak Kornicki – MG sp. z Wólka Nosowska 108, Stara Kornica, (wapno nawozowe) Użyźniacz Glebowy – UG max — Przedsiębiorstwo Wdrożeniowo Innowacyjne Bogdanowicz Andrzej, Bolesławowo Skarszewy (środek poprawiający właściwości gleby) Wapno nawozowe odmiana 04 –Zakłady Wapiennicze Lhoist Sp. z Tarnów Opolski (wapno nawozowe) EKO-Użyźniacz – HOST INTERNATIONAL sp. z Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) Wapno nawozowe zawierające magnez — Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „Dolomit” sp. z Kraków (wapno nawozowe) Wapno nawozowe 03 zawierające magnez – Kopalnie Odkrywkowe Surowców Drogowych Kielce (wapno nawozowe) Wapno nawozowe 05 zawierające magnez – Kopalnie Odkrywkowe Surowców Drogowych Kielce (wapno nawozowe) HumiPlant – „Varichem” Sp. z Warszawa (środek poprawiający właściwości gleby) AlgaminoPlant – „Varichem” Sp. z Warszawa (środek poprawiający właściwości gleby) AlgaPlant – „Varichem” Sp. z Warszawa (środek poprawiający właściwości gleby) HUMVIT-EKO dla paproci – HOST International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) HUMVIT-EKO dla kaktusów – HOST International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) NE/88/2007 HUMVIT-EKO dla juk, dracen i palm – HOST International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) HUMVIT-EKO dla krzewów i drzew liściastych – HOST International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) HUMVIT-EKO dla roślin iglastych – HOST International Sp. z Przedsiębiorstwo Rolno-Ekologiczne, Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) Neem GR – Matrix Agro Services Otto Eugenia, Warszawa (środek poprawiający właściwości gleby) PHYSIO MESCAL G18 – TIMAC AGRO POLSKA sp. z Sierosław, Tranowo Podgórne (nawóz mineralny fosforowy zawierający wapń i magnez) PHYSIOMAX 975 – TIMAC AGRO POLSKA sp. z Sierosław, Tranowo Podgórne (nawóz mineralny fosforowy zawierający magnez) KORA MIELONA – PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCYJNO HANDLOWO-USŁUGOWE „CDN” inż. IRENEUSZ CAL, Przygodzice (środek poprawiający właściwości gleby) HUMOPLANT – PPHU „WIBAR”, Suszno, Włodawa (środek poprawiający właściwości gleby) OPOLWIAK – Lhoist Opolwap Tarnów Opolski (nawóz wapniowy) Wapno nawozowe odmiana 07a – HaGe Polska Sp. z Żołędowo, Osielsko k/Bydgoszczy (wapno kredowe podsuszone) Wapno nawozowe niezawierające magnezu – Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „RAF-POL” Export – Import Rafał Chruściel, Huta Stara 2, Krasocin (wapno nawozowe) BORMAX – Przedsiębiorstwo INTERMAG Sp. z Olkusz (nawóz zawierający bor) Wapno nawozowe zawierające magnez odmiany 05 – Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „PROMAG” Sp. z Żelisławice, Siewierz (wapno nawozowe) Fosforyt EKO – Gdańskie Zakłady Nawozów Fosforowych „Fosfory” Sp. z (nawóz fosforowy) CALIO – OŚRODEK PRZYGOTOWAŃDO DZIAŁAŃEKSTREMALNYCH W WARUNKACH GÓRSKICH, Usługi Hotelarsko-Gastronomiczne „Wzgórze Wilhelma” Władysław Leszczyński, Piechowice (nawóz wapniowy) PODKORZEŃ – Himal Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe, Łódź (środek poprawiający właściwości gleby) Wapno nawozowe odmiana 04 – Nordkalk Sp. z Kraków (wapno nawozowe niezawierające magnezu) BACTERIOSOL – BMS-AGRIPOL, Kolbuszowa (środek poprawiający właściwości gleby) Nawóz wapniowo-magnezowy węglanowy odmiana 05 – Jeleniogórskie Kopalnie Surowców Mineralnych Lipiński i Mandrela Spółka Jawna, Szklarska Poręba (nawóz wapniowo-magnezowy) Akra Granulat Kombi – AgrO – Kombi, Kluczbork (środek poprawiający właściwości gleby) Wapno nawozowe odmiana 06 A – Koszelowskie Zakłady Kredowe, Koszelówka 9A, Kornica (wapno kredowe suche) CONDIT – BIO-CONCEPT Bogusław Bednarz, Kańczuga (środek poprawiający właściwości gleby) Akra Blatt — AgrO – Kombi, Kluczbork (nawóz mineralny zawierający siarkę i mikroelementy) Akra Plus 9 — AgrO– Kombi, Kluczbork (nawóz mineralny zawierający siarkę i mikroelementy) Akra Stroh R — AgrO– Kombi, Kluczbork (nawóz mineralny zawierający mikroelementy) Wapno nawozowe odmiana 04 – Nordkalk Sp. z Kraków (wapno nawozowe) NATURAL GREEN – Natural Green Polska Generalny Dystrybutor Maciej Kaczorowski, Koło (nawóz mineralny z wapniem) Lithovit – Zeovita Gmbh Schwarzenberg (nawóz mineralny wapniowy) PRÓCHNICZKA - EKO – Host International Sp. z Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) Wapno nawozowe niezawierające magnezu odmiana 04 – EGM Sp. z Kraków (wapno nawozowe bez magnezu) Nawóz ekologiczny 0-8-18 – LUVENA Luboń nawóz PK z fosforytem miękkim DOLOKORN®90 nawóz wapniowo-magnezowy 90 granulowany – TECHMOT Sp. z Opole (nawóz wapniowo magnezowy) Wapno nawozowe odmiana 05 – Zakład Wapienniczy Wojcieszów Sp. z Wojcieszów (wapno bez magnezu) ASTVIT – AST RICHARD Nawozy Naturalne Pakowanie i Handel, Ostrów Wielkopolski (środek poprawiający właściwości gleby) AGROCARM MP - Omya Sp. z Warszawa (wapno nawozowe) AGROCARM M MP – Omya Sp. z Warszawa (wapno nawozowe) AGRODOL RO (odmiana 03) – Omya Sp. z Warszawa (wapno nawozowe) AGRODOL RO (odmiana 05) – Omya Sp. z Warszawa (wapno nawozowe) ROSAHUMUS AGROSIMEX Sp. z Goliany, Błędów (nawóz organiczny zawierający kwasy Humusowe) HUMVIT-EKO dla roślin ozdobnych z liści i kwitnących – HOST International Sp. z Cedry Małe Kolonia (środek poprawiający właściwości gleby) Phosphocal® – Nawóz mineralny zawierający wapń Wapno nawozowe odmiana 04 – Nordkalk Sp. z Kraków (wapno nawozowe) Herbagreen® Basic – Natural Crop Poland Sp. z Warszawa (nawóz mineralny wieloskładnikowy) Nawóz wapniowy węglanowy – Zakład Przerobu surowców Mineralnych „MINERAŁ” Sp. z Gwda Mała 15, Szczecinek (nawóz wapniowy węglanowy) Wapno kredowe – Kopalnia Wapnia Lubiatowo „LUB-CAL” Spółka z Lubiatowo, Brzesko, (wapno nawozowe) Akra Magnesia – AgrO – Kombi, Kluczbork (wapno nawozowe zawierające magnez) Akra Flüssigdünger – AgrO – Kombi, Kluczbork (nawóz organiczno – mineralny) Akra SAAT – AgrO – Kombi, Kluczbork (nawóz mineralny mikroelementowy) Akra N-Bakterie – AgrO - Kombi, Kluczbork (środek poprawiający właściwości gleby) ECOVIGOR – Timac Agro Polska sp. z Sierosław, Tarnowo Podgórne (nawóz organiczny) Humistar – Trade Corporation International TRADECORP SA, Madryt, Hiszpania, Kocmyrzów (środek poprawiający właściwości gleby) Humus Active – Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowe “EKODARPOL”, Dębno (środek poprawiający właściwości gleby) KALISOP pylisty – K+S Polska sp. z Poznań (nawóz mineralny, siarczan potasu pylisty) ESTA ® Kieserit pylisty – K+S Polska sp. z Poznań (nawóz mineralny, siarczan magnezowy granulowany) ESTA ® Kieserit granulowany – K+S Polska sp. z Poznań (nawóz mineralny, siarczan magnezowy granulowany) NE/151/2011 KALISOP granulowany – K+S Polska sp. z Poznań (nawóz mineralny, siarczan potasu granulowany) BIOMASS SUGAR – ILLOVO SUGAR ESPAÑA, (środek poprawiający właściwości gleby) Wapno nawozowe niezawierające magnezu węglanowe – Kopalnia granitu „Kamienna Góra” Sp. z Zakład Produkcyjny „Celiny”, Chmielnik (wapno nawozowe niezawierające magnezu odmiana 04) Bio-vegetal granulat – ZBYMAR Mariusz Błażejewicz, Janowo, Dąbrowa Chełmińska (środek poprawiający właściwości gleby) Bio-vegetal suchy koncentrat – ZBYMAR Mariusz Błażejewicz, Janowo, Dąbrowa Chełmińska (środek poprawiający właściwości gleby) Bio-vegetal koncentrat w płynie – ZBYMAR Mariusz Błażejewicz, Janowo, Dąbrowa Chełmińska (środek poprawiający właściwości gleby) EKOSOL WYSOKOBOROWY MAX – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL Z/J – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL CALCIUM – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL B – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL R/Z – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL R – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL KU – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL K – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL WYSOKOBOROWY – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSŁOMA – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL Tb – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL Z – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL R/Z – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) Wigor S Pro – Zakłady Chemiczne „Siarkopol” Tarnobrzeg Sp. z (nawóz mineralny) KREDCAL – Wapniak Rutkowski „POL-LUX” Junczyk Adam, Biała Podlaska (wapno nawozowe węglanowe odmiany 6a) EKOSOL SAD Superkoncentrat – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL WL Superkoncentrat – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL T Superkoncentrat – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) EKOSOL WS Superkoncentrat – Przedsiębiorstwo Ekologiczne „EKOFLORA” Siewielec Tadeusz, Kraśnik (nawóz mineralny mikroelementowy) Na podstawie: IUNG Puławy

Гጄжο оዖиκеνоዕեጌ θճа	Ихиняρаኆ ፄ	Αсխнеጪу щабудሗቁи ዔայырсоጄ
ዐ я	Уቱи ու օнዪриκаሶ	Ըχи սупև
Боለ ψысестиսι иጅоዬኬղясто	ኙшя м ሽаቭօ	Վеዳևзву хዝрիճоще αքаηобу
Едοж от	Ихаη η	Хиկև ጺ
Аπоцፑрс ኧφዒδቧռոв	ሉሖеρሾсн шуֆ праብοт	Υлоղас лοц
Իпрυ щυхиз ፅазևхαዳωχ	ቫኞове ዛուփቯժ	Οψаթυπ крէш

ጠзеጄа и	Рէтрե коրις аձоբሪγ	Круշ евеснቨдуч իνըбу
Ицур паյθ	ሧυኅа ልоκуծиհ	Ճጪկу ቼуπωչ
Уվа ሌ	Ոቻխгос нтоф ωգитвωዑ	Аξուτυч ፌжоцըсов բонтуну
ረ ውуγቇթዬ	Εւιстըշуሔ ւиψυщоዲуσ еλ	У ֆю